Η αγορά εργασίας αλλάζει με ταχύτητα που θυμίζει… ανατροπή σκηνικού. Η ραγδαία είσοδος της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ), η αυτοματοποίηση και οι δημογραφικές μεταβολές διαμορφώνουν ένα νέο τοπίο, όπου οι ισορροπίες μετακινούνται και οι κανόνες επαναπροσδιορίζονται.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες –όπου η υιοθέτηση της ΤΝ από τις επιχειρήσεις προχωρά ταχύτερα– οι αλλαγές είναι ήδη ορατές. Θέσεις γραφείου που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν «ασφαλείς» επαναξιολογούνται, καθώς οι αλγόριθμοι μπορούν πλέον να γράφουν κώδικα, να παράγουν κείμενα, να αναλύουν δεδομένα και να αυτοματοποιούν διαδικασίες. Το αποτέλεσμα; Εντονότερος ανταγωνισμός, μεγαλύτερη διάρκεια αναζήτησης εργασίας και αυξημένη ανασφάλεια για πολλούς εργαζόμενους.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον εμφανίζονται νέα μοντέλα, όπως η λεγόμενη «αντίστροφη πρόσληψη»: υπηρεσίες στις οποίες οι υποψήφιοι πληρώνουν για να λάβουν υποστήριξη στην αναζήτηση εργασίας – από συστάσεις και διασυνδέσεις μέχρι εξασφάλιση συνεντεύξεων. Για κάποιους, αυτό λειτουργεί ως διέξοδος σε μια αγορά όπου το «ghosting» και τα αυτοματοποιημένα φίλτρα βιογραφικών δημιουργούν αίσθημα αορατότητας.
Ωστόσο, πίσω από τις τεχνολογικές εξελίξεις αναδύεται ένα κρίσιμο ερώτημα:
Ποιοι μένουν πίσω σε αυτή τη μετάβαση;
ΤΝ και αποκλεισμοί: Ένας κίνδυνος που δεν είναι ουδέτερος
Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι ουδέτερη. Εκπαιδεύεται σε δεδομένα που αντικατοπτρίζουν κοινωνικές ανισότητες και προκαταλήψεις. Αυτό σημαίνει ότι:
- Αλγόριθμοι επιλογής προσωπικού μπορεί να αναπαράγουν έμφυλες, φυλετικές ή ηλικιακές διακρίσεις.
- Υποψήφιοι με μη «γραμμικές» επαγγελματικές πορείες (π.χ. γονείς που διέκοψαν για φροντίδα, άτομα με αναπηρία, μετανάστες, μεγαλύτερης ηλικίας εργαζόμενοι) μπορεί να φιλτράρονται πιο εύκολα.
- Όσοι δεν έχουν πρόσβαση σε ψηφιακές δεξιότητες ή επαγγελματικά δίκτυα κινδυνεύουν να αποκλειστούν περαιτέρω.
Η μεταφορά του κόστους αναζήτησης εργασίας στον ίδιο τον υποψήφιο ενδέχεται να εντείνει τις ανισότητες. Όταν η πρόσβαση σε ευκαιρίες προϋποθέτει οικονομικούς πόρους, τότε η ισότητα ευκαιριών τίθεται υπό αμφισβήτηση.
Από την παραγωγικότητα στην ανθρώπινη αξία
Στο παρελθόν, η αξία ενός εργαζομένου μετριόταν κυρίως με όρους παραγωγικότητας. Σήμερα, η ΤΝ μπορεί να παράγει τεράστιο όγκο εργασίας σε δευτερόλεπτα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο ανθρώπινος παράγοντας καθίσταται περιττός.
Αντίθετα, ο ρόλος του μετασχηματίζεται:
- Ο άνθρωπος γίνεται επιμελητής και κριτής των αποφάσεων της ΤΝ.
- Καλείται να εντοπίζει προκαταλήψεις και να διασφαλίζει ηθικές επιλογές.
- Φέρνει ενσυναίσθηση, διαίσθηση και κατανόηση των πολύπλοκων κοινωνικών δυναμικών.
Οι ανθρώπινες σχέσεις, η συμπερίληψη, η διαχείριση διαφορετικών ταυτοτήτων και εμπειριών δεν μπορούν να αυτοματοποιηθούν. Εκεί ακριβώς βρίσκεται η προστιθέμενη αξία.
Η ευκαιρία για μια πιο συμπεριληπτική αγορά εργασίας
Η «ψηφιακή καταιγίδα» δεν είναι μόνο απειλή. Είναι και ευκαιρία:
- Να επανασχεδιάσουμε τις διαδικασίες προσλήψεων με διαφάνεια και λογοδοσία.
- Να ελέγχουμε συστηματικά τους αλγορίθμους για μεροληψία.
- Να επενδύσουμε σε upskilling και reskilling για ομάδες που διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο αποκλεισμού.
- Να διασφαλίσουμε ότι η τεχνολογία λειτουργεί ως εργαλείο άρσης και όχι διεύρυνσης ανισοτήτων.
Η Ευρώπη, με το θεσμικό της πλαίσιο, τις συλλογικές συμβάσεις και τη ρυθμιστική της προσέγγιση στην ΤΝ, έχει τη δυνατότητα να διαμορφώσει ένα διαφορετικό μοντέλο: ένα μοντέλο όπου η καινοτομία συνυπάρχει με τα δικαιώματα και την κοινωνική συνοχή.
Το στοίχημα της επόμενης ημέρας
Η αγορά εργασίας δεν «γύρισε ανάποδα». Βρίσκεται σε μετάβαση. Το ερώτημα δεν είναι αν η ΤΝ θα αλλάξει τα δεδομένα – αυτό ήδη συμβαίνει.
Το πραγματικό ερώτημα είναι:
Θα αξιοποιήσουμε αυτή τη μετάβαση για να χτίσουμε μια αγορά εργασίας πιο δίκαιη, πιο προσβάσιμη και πιο συμπεριληπτική για όλους;
Η απάντηση δεν θα δοθεί από τους αλγορίθμους. Θα δοθεί από τις επιλογές μας.
