Νέα έρευνα του Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) έρχεται να ανατρέψει ένα βαθιά ριζωμένο στερεότυπο: η Ελλάδα δεν υστερεί σε ανθρώπινο δυναμικό υψηλής κατάρτισης. Αντίθετα, διαθέτει πλεόνασμα δεξιοτήτων. Αυτό που λείπει είναι οι κατάλληλες, ποιοτικές και συμπεριληπτικές θέσεις εργασίας που να μπορούν να αξιοποιήσουν αυτό το δυναμικό.
Σύμφωνα με τη μελέτη «Bridging Skill Gaps for the Future: New Jobs Creation in the AI Age», η χώρα μας κατατάσσεται στις τελευταίες θέσεις του Δείκτη Ανισορροπίας Δεξιοτήτων. Με απλά λόγια, έχουμε περισσότερους ανθρώπους με σύγχρονες δεξιότητες απ’ όσες θέσεις εργασίας υπάρχουν για να τους απορροφήσουν.
Αυτό δεν είναι μόνο οικονομικό ζήτημα. Είναι και ζήτημα ισότητας ευκαιριών.
Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει την εργασία – αλλά ποιοι μένουν εκτός;
Παγκοσμίως, το 40% των θέσεων εργασίας επηρεάζεται από την τεχνητή νοημοσύνη. Σε ανεπτυγμένες οικονομίες, 1 στις 10 αγγελίες απαιτεί δεξιότητες που μέχρι πρόσφατα δεν υπήρχαν.
Η ζήτηση συγκεντρώνεται κυρίως:
- Στην Πληροφορική (άνω του 50% των νέων δεξιοτήτων)
- Στην ψηφιακή υγεία και την τηλεφροντίδα
- Στο ψηφιακό μάρκετινγκ και τα social media
- Σε τεχνικές, διοικητικές και επαγγελματικές ειδικότητες
Ωστόσο, η μετάβαση αυτή δημιουργεί έναν νέο κίνδυνο:
Οι εργαζόμενοι υψηλών δεξιοτήτων κερδίζουν περισσότερα, οι χαμηλών δεξιοτήτων παραμένουν σε χαμηλά εισοδήματα, ενώ οι θέσεις μεσαίου επιπέδου συρρικνώνονται.
Χωρίς πολιτικές συμπερίληψης, το χάσμα μπορεί να διευρυνθεί — επηρεάζοντας δυσανάλογα:
- Γυναίκες σε παραδοσιακούς ρόλους γραφείου
- Άτομα από χαμηλότερα κοινωνικοοικονομικά στρώματα
- Νέους επιστήμονες που μεταναστεύουν
- Άτομα με αναπηρία που αποκλείονται από την ψηφιακή αγορά
- Περιφερειακούς πληθυσμούς εκτός μεγάλων αστικών κέντρων
Η Ελλάδα: Πλεόνασμα ταλέντου, έλλειμμα ευκαιριών
Ο Δείκτης Ανισορροπίας Δεξιοτήτων δείχνει ότι η Ελλάδα έχει υψηλότερη προσφορά δεξιοτήτων από τη ζήτηση. Δηλαδή, έχουμε ανθρώπους με γνώσεις στην τεχνολογία, στην καινοτομία και στην τεχνητή νοημοσύνη — αλλά δεν δημιουργούμε αρκετές θέσεις για να τους κρατήσουμε και να τους εξελίξουμε.
Αυτό έχει άμεση σχέση με:
- Το brain drain
- Τη μη αξιοποίηση γυναικείου επιστημονικού δυναμικού
- Την υποαπασχόληση νέων πτυχιούχων
- Τον αποκλεισμό ταλαντούχων ανθρώπων από ευάλωτες ομάδες
Η διαφορετικότητα υπάρχει. Η συμπερίληψη όμως στην αγορά εργασίας παραμένει ζητούμενο.
Δεξιότητες του μέλλοντος: Συμπληρώνουμε την AI, δεν την ανταγωνιζόμαστε
Η έρευνα τονίζει ότι οι κυβερνήσεις πρέπει να επανασχεδιάσουν τα εκπαιδευτικά τους συστήματα. Δεν αρκεί η τεχνική κατάρτιση. Χρειάζονται:
- Κριτική σκέψη
- Δημιουργικότητα
- Συναισθηματική νοημοσύνη
- Διεπιστημονική συνεργασία
- Ψηφιακή ηθική και υπεύθυνη χρήση AI
Δεξιότητες που δεν αντικαθίστανται εύκολα από την τεχνητή νοημοσύνη — και που ευνοούν ένα πιο συμπεριληπτικό εργασιακό περιβάλλον.
Συμπερίληψη σημαίνει αξιοποίηση όλου του ανθρώπινου κεφαλαίου
Η ανάπτυξη δεν είναι ουδέτερη διαδικασία. Όταν δημιουργούνται νέες θέσεις εργασίας υψηλής ποιότητας, τα οφέλη διαχέονται στην τοπική οικονομία. Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, στις ΗΠΑ, κάθε 1% αύξησης στις αγγελίες που απαιτούν νέες δεξιότητες συνδέθηκε με 1,3% αύξηση της απασχόλησης.
Η ερώτηση για την Ελλάδα δεν είναι αν έχει ταλέντο.
Η ερώτηση είναι:
- Δημιουργούμε χώρο για όλους;
- Ενισχύουμε επιχειρηματικά οικοσυστήματα που σέβονται τη διαφορετικότητα;
- Δίνουμε ίσες ευκαιρίες ανεξαρτήτως φύλου, ηλικίας, καταγωγής ή αναπηρίας;
Η συζήτηση για τις δεξιότητες του μέλλοντος είναι, τελικά, συζήτηση για το ποιοι θα συμμετέχουν σε αυτό το μέλλον.
Και η συμπερίληψη δεν είναι κοινωνική πολυτέλεια.
Είναι προϋπόθεση βιώσιμης ανάπτυξης.
