Η τεχνητή νοημοσύνη ανοίγει τον δρόμο για νέες, υψηλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας. Ταυτόχρονα, όμως, οι γυναίκες υποεκπροσωπούνται στις ευκαιρίες που δημιουργούνται και βρίσκονται συχνότερα σε επαγγέλματα που απειλούνται από την αυτοματοποίηση. Το νέο στοίχημα για την αγορά εργασίας είναι η μετάβαση στην εποχή της AI να μη δημιουργήσει ένα νέο χάσμα ισότητας.
Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει ήδη τον κόσμο της εργασίας. Δημιουργεί νέες ειδικότητες, μετασχηματίζει παραδοσιακά επαγγέλματα και διαμορφώνει μια αγορά στην οποία οι ψηφιακές δεξιότητες αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη οικονομική αξία.
Το κρίσιμο ερώτημα, όμως, δεν είναι μόνο πόσες νέες θέσεις εργασίας θα δημιουργήσει η AI, αλλά και ποιοι θα έχουν πρόσβαση σε αυτές.
Τα στοιχεία που παρουσιάζει ο Guardian αναδεικνύουν μια ανησυχητική διάσταση της τεχνολογικής μετάβασης: οι γυναίκες φαίνεται να συμμετέχουν πολύ λιγότερο στις νέες ευκαιρίες που δημιουργεί η τεχνητή νοημοσύνη, ενώ ταυτόχρονα βρίσκονται συχνότερα σε επαγγέλματα περισσότερο εκτεθειμένα στην αυτοματοποίηση.
Μόλις μία στις τέσσερις νέες προσλήψεις στην AI αφορά γυναίκες
Σύμφωνα με στοιχεία του LinkedIn που επικαλείται ο Guardian, οι γυναίκες αντιπροσώπευσαν περίπου το 25% των νέων προσλήψεων σε θέσεις σχετικές με την AI τον τελευταίο χρόνο, όταν στις υπόλοιπες θέσεις εργασίας το αντίστοιχο ποσοστό ήταν περίπου 50%.
Η απόσταση γίνεται ακόμη μεγαλύτερη όσο ανεβαίνουμε στην επαγγελματική ιεραρχία. Στις διευθυντικές θέσεις που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη, οι γυναίκες αποτελούν μόλις το 13%.
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη οικονομική σημασία, καθώς οι θέσεις που σχετίζονται με την AI συγκαταλέγονται στις ταχύτερα αναπτυσσόμενες και καλύτερα αμειβόμενες της αγοράς. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται, οι σχετικές αγγελίες έχουν διπλασιαστεί από το 2023, ενώ οι συγκεκριμένες θέσεις αμείβονται κατά μέσο όρο με περισσότερο από το διπλάσιο σε σχέση με θέσεις που δεν περιλαμβάνουν εργασία με AI.
Ακόμη και όταν οι γυναίκες καταφέρνουν να εισέλθουν στον κλάδο, όμως, δεν κατανέμονται ισότιμα στις ειδικότητες. Συγκεντρώνονται συχνότερα σε χαμηλότερα αμειβόμενες εργασίες, όπως η επισήμανση και κατηγοριοποίηση δεδομένων.
Το αποτέλεσμα είναι ένα διπλό χάσμα: λιγότερες γυναίκες στις νέες θέσεις υψηλής αξίας και μεγαλύτερη παρουσία τους σε θέσεις που κινδυνεύουν να επηρεαστούν από την αυτοματοποίηση.
Η αυτοματοποίηση δεν επηρεάζει όλους με τον ίδιο τρόπο
Η συζήτηση για την AI συχνά επικεντρώνεται στο πόσες θέσεις εργασίας μπορεί να αλλάξουν ή να χαθούν. Η οπτική της συμπερίληψης, όμως, απαιτεί ένα ακόμη ερώτημα: ποιοι εργαζόμενοι είναι περισσότερο εκτεθειμένοι σε αυτή την αλλαγή;
Οι γυναίκες εξακολουθούν να έχουν ισχυρή παρουσία σε επαγγέλματα όπως η εξυπηρέτηση πελατών και άλλες διοικητικές ή υποστηρικτικές λειτουργίες, στις οποίες η αυτοματοποίηση μπορεί να έχει μεγαλύτερη επίδραση.
Έτσι δημιουργείται ο κίνδυνος μιας αγοράς εργασίας «δύο ταχυτήτων»: από τη μία, όσοι αποκτούν τις δεξιότητες και την πρόσβαση στις νέες, καλύτερα αμειβόμενες θέσεις της AI και, από την άλλη, εργαζόμενοι των οποίων οι υφιστάμενες θέσεις μετασχηματίζονται ή περιορίζονται.
Και εάν οι γυναίκες βρίσκονται δυσανάλογα στη δεύτερη ομάδα, τότε μια τεχνολογική επανάσταση που υπόσχεται περισσότερες ευκαιρίες μπορεί τελικά να διευρύνει υπάρχουσες ανισότητες.
Το «motherhood gap» αποκτά νέα διάσταση στην εποχή της AI
Υπάρχει όμως και μια λιγότερο ορατή πλευρά του προβλήματος.
Η τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσεται με τόσο μεγάλη ταχύτητα, ώστε ακόμη και μια σχετικά σύντομη απομάκρυνση από την εργασία μπορεί να δημιουργήσει σημαντική απόσταση από τις τεχνολογικές εξελίξεις.
Η περίπτωση της επικεφαλής μηχανικού AI Τζαγιέτα Πουτατούντα είναι χαρακτηριστική. Όπως περιγράφει στον Guardian, επιστρέφοντας έπειτα από τέσσερις μήνες άδειας μητρότητας διαπίστωσε ότι εργαλεία, μοντέλα και τεχνολογικά πλαίσια είχαν ήδη αλλάξει σημαντικά.
Το παράδειγμά της φωτίζει μια κρίσιμη πτυχή της συμπερίληψης: η ισότητα ευκαιριών δεν εξασφαλίζεται απλώς ανοίγοντας την πόρτα σε περισσότερες γυναίκες. Χρειάζεται και η κατάλληλη υποδομή ώστε να μπορούν να παραμείνουν, να εξελιχθούν και να διεκδικήσουν ηγετικές θέσεις.
Πολιτικές γονικής άδειας, ισότιμη κατανομή της φροντίδας, ευέλικτα μοντέλα εργασίας, προγράμματα επανένταξης και συνεχής πρόσβαση σε upskilling και reskilling αποκτούν επομένως ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Ένα νέο πεδίο, αλλά παλιά εμπόδια
Θεωρητικά, η AI θα μπορούσε να αποτελέσει μια μοναδική ευκαιρία επανεκκίνησης. Πρόκειται για έναν τόσο νέο και ταχύτατα εξελισσόμενο τομέα, ώστε μεγάλο μέρος της γνώσης και των δεξιοτήτων διαμορφώνεται τώρα.
Ωστόσο, οι μηχανισμοί μέσω των οποίων αποκτά κανείς πρόσβαση στις ευκαιρίες δεν είναι καινούργιοι.
Προσωπικά δίκτυα, συστάσεις, στερεότυπα, έλλειψη γυναικών σε ηγετικές θέσεις και περιορισμένη πρόσβαση σε mentoring μπορούν να μεταφέρουν τις παλιές ανισότητες στον νέο τεχνολογικό κόσμο.
Αυτό είναι ίσως και το σημαντικότερο μήνυμα για τις πολιτικές Diversity, Equity & Inclusion: η τεχνολογία από μόνη της δεν δημιουργεί ισότητα.
Χρειάζεται συνειδητός σχεδιασμός για να γίνει συμπεριληπτική.
Από το «gender gap» στο «AI participation gap»
Η πρόκληση επομένως δεν αφορά απλώς την αύξηση του αριθμού των γυναικών που εργάζονται στην τεχνολογία.
Αφορά το αν οι γυναίκες θα βρίσκονται εκεί όπου σχεδιάζεται, αναπτύσσεται και διοικείται η τεχνητή νοημοσύνη — και αν θα συμμετέχουν ισότιμα στον πλούτο και στις ευκαιρίες που αναμένεται να δημιουργήσει.
Αυτό απαιτεί επένδυση στις ψηφιακές και AI δεξιότητες των γυναικών, ουσιαστικές ευκαιρίες επανειδίκευσης για όσες εργάζονται σε επαγγέλματα υψηλού κινδύνου αυτοματοποίησης, περισσότερα δίκτυα mentoring και sponsorship, αλλά και εργασιακές πολιτικές που δεν μετατρέπουν τη μητρότητα ή τις ευθύνες φροντίδας σε επαγγελματικό μειονέκτημα.
Για τις επιχειρήσεις, υπάρχει και ένα ακόμη ζήτημα: ποιοι άνθρωποι βρίσκονται στο τραπέζι όταν σχεδιάζονται οι τεχνολογίες που αύριο θα επηρεάζουν όλους μας;
Η συμπερίληψη στην AI δεν είναι επομένως μόνο θέμα εκπροσώπησης. Είναι θέμα πρόσβασης στις ευκαιρίες, στις αμοιβές, στην εξέλιξη και, τελικά, στη δυνατότητα διαμόρφωσης του ίδιου του τεχνολογικού μέλλοντος.
Γιατί ο πραγματικός κίνδυνος δεν είναι απλώς να δημιουργηθεί ένα νέο ψηφιακό χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών.
Είναι το σημερινό χάσμα συμμετοχής να εξελιχθεί αύριο σε χάσμα εισοδήματος, επιρροής και ισχύος.
