Από τα 2.200 παιδιά σε ιδρύματα στα 965 – Η αναδοχή, η φροντίδα των παιδιών με αναπηρία και η ημιαυτόνομη διαβίωση στο επίκεντρο μιας πολιτικής που επιχειρεί να αλλάξει την παιδική προστασία στην Ελλάδα.
Υπάρχουν κοινωνικά ζητήματα που για χρόνια δεν βρίσκονταν στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης. Παιδιά που μεγάλωναν σε ιδρύματα, παιδιά με αναπηρία που χρειάζονταν εξειδικευμένη φροντίδα, έφηβοι που έφταναν στην ενηλικίωση χωρίς ένα σταθερό οικογενειακό περιβάλλον.
Πίσω από τους αριθμούς υπήρχαν ανθρώπινες ιστορίες, ανάγκες και δικαιώματα που συχνά δεν έβρισκαν την προσοχή που τους αναλογούσε.
Σήμερα, η συζήτηση για την αποϊδρυματοποίηση αποκτά μια διαφορετική διάσταση, καθώς τα στοιχεία που παρουσίασε το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας δείχνουν σημαντική μείωση του αριθμού των παιδιών που διαμένουν σε δομές παιδικής προστασίας.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικής Αλληλεγγύης (ΕΚΚΑ), από περίπου 2.200 παιδιά που είχαν καταγραφεί το 2020, ο αριθμός έχει μειωθεί στα 965.
Πρόκειται για μείωση μεγαλύτερη του 50%, η οποία αποτυπώνει μια ουσιαστική μεταβολή στον αριθμό των παιδιών που παραμένουν σε ιδρύματα.
Δόμνα Μιχαηλίδου: Από την καταγραφή των παιδιών στην ενίσχυση της οικογενειακής φροντίδας
Η υπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, Δόμνα Μιχαηλίδου, έχει συνδέσει την πολιτική της δράση στον τομέα της παιδικής προστασίας με την ενίσχυση της αναδοχής, της τεκνοθεσίας και της αποϊδρυματοποίησης.
Ένα από τα πρώτα προβλήματα που χρειάστηκε να αντιμετωπιστούν ήταν η απουσία ολοκληρωμένης καταγραφής των παιδιών που ζούσαν σε ιδρύματα.
Όπως επισημαίνει η ίδια, το 2019 η Πολιτεία δεν διέθετε ακριβή εικόνα ούτε για τον αριθμό των παιδιών ούτε για τις ιδιαίτερες ανάγκες τους.
Η συστηματική καταγραφή αποτέλεσε τη βάση για την ανάπτυξη πολιτικών που στοχεύουν στη μείωση της ιδρυματικής φροντίδας και στη δημιουργία περισσότερων δυνατοτήτων οικογενειακής αποκατάστασης.
«Καταγράψαμε τα παιδιά, μάθαμε τις ανάγκες τους και βάλαμε έναν ξεκάθαρο στόχο: τα παιδιά να ζουν σε οικογένειες, όχι σε δομές», δήλωσε χαρακτηριστικά η υπουργός.
Η συγκεκριμένη κατεύθυνση έχει ιδιαίτερη σημασία για τη συμπερίληψη. Γιατί μια κοινωνία χωρίς αποκλεισμούς δεν περιορίζεται στην αναγνώριση της διαφορετικότητας. Οφείλει να δημιουργεί και τις συνθήκες ώστε κάθε παιδί, ανεξάρτητα από την αναπηρία, την ηλικία ή την οικογενειακή του κατάσταση, να έχει πρόσβαση στη φροντίδα, στην ασφάλεια και στην προοπτική μιας αξιοπρεπούς ζωής.
Παιδιά με αναπηρία: Η επαγγελματική αναδοχή ως εναλλακτική στην ιδρυματική φροντίδα
Ιδιαίτερη θέση στις πρωτοβουλίες του Υπουργείου έχει η επαγγελματική αναδοχή για παιδιά με αναπηρία.
Πρόκειται για έναν θεσμό που επιχειρεί να ανταποκριθεί στις αυξημένες ανάγκες φροντίδας και υποστήριξης παιδιών για τα οποία η εύρεση κατάλληλου οικογενειακού περιβάλλοντος μπορεί να παρουσιάζει πρόσθετες δυσκολίες.
Η επαγγελματική αναδοχή δημιουργεί τη δυνατότητα παροχής φροντίδας μέσα σε οικογενειακό πλαίσιο, με την αναγκαία υποστήριξη.
Παράλληλα, η επείγουσα αναδοχή αποσκοπεί στην άμεση προστασία παιδιών που πρέπει να απομακρυνθούν από ένα επικίνδυνο ή ακατάλληλο οικογενειακό περιβάλλον, περιορίζοντας την ανάγκη εισαγωγής τους σε ιδρυματική δομή.
Αυτές οι παρεμβάσεις αναδεικνύουν μια σημαντική αρχή: η αναπηρία δεν πρέπει να αποτελεί λόγο αποκλεισμού ενός παιδιού από την οικογενειακή ζωή.
Η συμπερίληψη αποκτά πραγματικό περιεχόμενο όταν συνοδεύεται από πρακτικές λύσεις και υπηρεσίες που ανταποκρίνονται στις διαφορετικές ανάγκες των παιδιών.
168 νέοι σε 57 διαμερίσματα ημιαυτόνομης διαβίωσης
Μια ακόμη σημαντική πτυχή της πολιτικής παιδικής προστασίας αφορά τους μεγαλύτερους εφήβους και νέους που προετοιμάζονται να περάσουν στην ανεξάρτητη ζωή.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Υπουργείου, 168 άτομα διαμένουν σήμερα σε 57 διαμερίσματα ημιαυτόνομης διαβίωσης.
Η συγκεκριμένη παρέμβαση έχει ξεχωριστή κοινωνική σημασία.
Για έναν νέο άνθρωπο που έχει μεγαλώσει σε δομή προστασίας, η ενηλικίωση δεν συνοδεύεται πάντοτε από το οικογενειακό δίκτυο υποστήριξης που πολλοί θεωρούν δεδομένο.
Η πρόσβαση σε ασφαλή στέγη, η ανάπτυξη δεξιοτήτων καθημερινής ζωής και η σταδιακή αυτονόμηση μπορούν να αποτελέσουν καθοριστικούς παράγοντες για την κοινωνική ένταξη.
Η ημιαυτόνομη διαβίωση επιχειρεί να καλύψει ακριβώς αυτό το κενό, προσφέροντας ένα μεταβατικό περιβάλλον υποστήριξης.
Η προστασία των παιδιών απαιτεί και ένα κράτος που γνωρίζει τις ανάγκες τους
Στις παρεμβάσεις που παρουσιάζει το Υπουργείο περιλαμβάνεται και η ενίσχυση των μηχανισμών καταγραφής, παρακολούθησης και έγκαιρης παρέμβασης.
Μέσω του πληροφοριακού συστήματος Anynet παρακολουθείται η πορεία των παιδιών στις διαδικασίες αναδοχής και τεκνοθεσίας.
Παράλληλα, η γραμμή 1107 του ΕΚΚΑ και το Εθνικό Σύστημα Καταγραφής και Παρακολούθησης Αναφορών Κακοποίησης Ανηλίκων αποτελούν εργαλεία για τον καλύτερο συντονισμό των υπηρεσιών παιδικής προστασίας.
Η σημασία αυτών των μηχανισμών είναι ουσιαστική: η προστασία των παιδιών δεν εξαρτάται μόνο από την πρόθεση της Πολιτείας, αλλά και από την ικανότητά της να αναγνωρίζει εγκαίρως τις ανάγκες και τους κινδύνους.
Η αποϊδρυματοποίηση είναι ζήτημα δικαιωμάτων και κοινωνικής συμπερίληψης
Η μείωση του αριθμού των παιδιών που ζουν σε ιδρύματα αποτελεί σημαντική εξέλιξη, αλλά δεν σημαίνει ότι έχουν εξαλειφθεί οι προκλήσεις.
Η διασφάλιση κατάλληλων οικογενειακών πλαισίων, η υποστήριξη των αναδόχων, η κάλυψη των εξειδικευμένων αναγκών των παιδιών με αναπηρία και η παρακολούθηση της ποιότητας της φροντίδας παραμένουν κρίσιμες προϋποθέσεις.
Άλλωστε, η επιτυχία της αποϊδρυματοποίησης δεν μπορεί να αξιολογείται αποκλειστικά από τη μείωση των αριθμών, αλλά και από το κατά πόσο κάθε παιδί αποκτά ένα ασφαλές, σταθερό και υποστηρικτικό περιβάλλον.
Οι πρωτοβουλίες που παρουσιάζει η Δόμνα Μιχαηλίδου φέρνουν στο προσκήνιο μια πλευρά της κοινωνικής πολιτικής που συχνά δεν συγκεντρώνει την ίδια δημοσιότητα με άλλα θέματα της επικαιρότητας: το δικαίωμα των πιο ευάλωτων παιδιών να μεγαλώνουν με φροντίδα, προστασία και ίσες ευκαιρίες.
Για ένα μέσο που υπηρετεί τις αξίες της διαφορετικότητας και της συμπερίληψης, το ουσιαστικό μήνυμα είναι σαφές: κανένα παιδί δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως λιγότερο άξιο οικογενειακής φροντίδας εξαιτίας της αναπηρίας, της ηλικίας ή των συνθηκών στις οποίες γεννήθηκε.
Και η πραγματική πρόοδος μιας κοινωνίας αποτυπώνεται και στον τρόπο με τον οποίο προστατεύει τα παιδιά που έχουν περισσότερο ανάγκη τη στήριξή της.
Πηγή στοιχείων: Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας
