Η τεχνητή νοημοσύνη αναδιαμορφώνει ήδη την αγορά εργασίας στην Ευρώπη, δημιουργώντας νέες προκλήσεις για την ισότητα, την πρόσβαση στην απασχόληση και την προστασία των εργασιακών δικαιωμάτων. Η εκτελεστική αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ροξάνα Μινζάτου, μιλά στην εφημερίδα «ΤΑ ΝΕΑ» για το μέλλον της εργασίας στην εποχή της AI, τις ευκαιρίες για τους νέους, το brain drain και το ελληνικό 13ωρο.
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν αποτελεί πλέον μια μακρινή τεχνολογική εξέλιξη, αλλά μια πραγματικότητα που επηρεάζει ήδη τον τρόπο με τον οποίο εργαζόμαστε. Καθώς επαγγέλματα μετασχηματίζονται, νέες δεξιότητες αποκτούν μεγαλύτερη σημασία και ορισμένες θέσεις εργασίας κινδυνεύουν να καταργηθούν, το βασικό ερώτημα είναι κατά πόσον αυτή η μετάβαση θα πραγματοποιηθεί με όρους κοινωνικής δικαιοσύνης και συμπερίληψης.
H Ροξάνα Μινζάτου, εκτελεστική αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αρμόδια για τα κοινωνικά δικαιώματα και την απασχόληση, περιγράφει τις πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την προστασία των εργαζομένων και την προσαρμογή της αγοράς εργασίας στις νέες τεχνολογικές συνθήκες.
Το μήνυμά της είναι σαφές: η τεχνολογική πρόοδος πρέπει να συνοδεύεται από επενδύσεις στους ανθρώπους, στην εκπαίδευση και στις ίσες ευκαιρίες.
Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τις δουλειές – Πώς θα προστατευθούν οι εργαζόμενοι;
Σύμφωνα με τη Ροξάνα Μινζάτου, η AI έχει ήδη αρχίσει να μετασχηματίζει τις θέσεις εργασίας και οι αλλαγές αναμένεται να επιταχυνθούν τα επόμενα χρόνια.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί να προετοιμάσει τους πολίτες για αυτή τη μετάβαση μέσω της πρωτοβουλίας «Ένωση Δεξιοτήτων», δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην επαγγελματική κατάρτιση, την επανειδίκευση και τη διά βίου μάθηση.
Στο πλαίσιο αυτό αναπτύσσονται ακαδημίες δεξιοτήτων τεχνητής νοημοσύνης, ενώ η πιλοτική «Εγγύηση Δεξιοτήτων» στοχεύει να διευκολύνει τη μετάβαση εργαζομένων από μια θέση εργασίας σε μια άλλη. Η Ελλάδα συμμετέχει σε ορισμένα από τα σχετικά πιλοτικά προγράμματα.
Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στους ανθρώπους των οποίων τα επαγγελματικά καθήκοντα αλλάζουν ή οι θέσεις εργασίας καταργούνται εξαιτίας της αυτοματοποίησης. Η Κομισιόν παρακολουθεί τις επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης στην απασχόληση, αξιοποιώντας και ομάδα εμπειρογνωμόνων υψηλού επιπέδου.
Από την οπτική της συμπερίληψης, το κρίσιμο ζήτημα είναι να μη δημιουργηθεί μια νέα μορφή ανισότητας ανάμεσα σε όσους έχουν πρόσβαση στις ψηφιακές δεξιότητες και σε εκείνους που κινδυνεύουν να μείνουν πίσω.
Ψηφιακές δεξιότητες για όλους: Η εκπαίδευση στο επίκεντρο
Η εκτελεστική αντιπρόεδρος της Κομισιόν επισημαίνει ότι ο γραμματισμός στην τεχνητή νοημοσύνη πρέπει να αποτελέσει αναπόσπαστο μέρος της εκπαίδευσης.
Όπως εξηγεί στη συνέντευξή της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αναπτύξει, σε συνεργασία με τον ΟΟΣΑ, ένα πλαίσιο για την εκπαίδευση στην AI στα σχολεία πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.
Τα επόμενα ευρωπαϊκά μέτρα προβλέπεται να ενσωματώσουν τις σχετικές γνώσεις σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης και κατάρτισης, με ιδιαίτερη έμφαση στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών.
Παράλληλα, μια ευρωπαϊκή κοινοπραξία ψηφιακών υποδομών θα υποστηρίξει τα κράτη-μέλη στην ανάπτυξη εκπαιδευτικών εφαρμογών που αξιοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη.
Η προσέγγιση αυτή αναδεικνύει την ανάγκη η τεχνολογία να γίνει προσβάσιμη σε όλους, ανεξάρτητα από ηλικία, κοινωνικοοικονομική κατάσταση ή εκπαιδευτικό υπόβαθρο.
Ανθρωποκεντρική AI και προστασία από την αλγοριθμική διαχείριση
Ένα ακόμη σημαντικό ζήτημα αφορά τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιείται η τεχνητή νοημοσύνη στους χώρους εργασίας.
Η Ροξάνα Μινζάτου αναφέρεται στη σχεδιαζόμενη ευρωπαϊκή νομοθετική πράξη για τις ποιοτικές θέσεις εργασίας, την οποία η Επιτροπή προγραμματίζει να υιοθετήσει προς το τέλος του έτους.
Στόχος είναι η υπεύθυνη αξιοποίηση της AI, η προστασία των εργαζομένων από τους κινδύνους που συνδέονται με τη χρήση της και η διασφάλιση ότι τα συστήματα αλγοριθμικής διαχείρισης λειτουργούν με ανθρωποκεντρικό και αξιόπιστο τρόπο.
Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία οι αλγόριθμοι μπορούν να επηρεάζουν την αξιολόγηση, την οργάνωση και την παρακολούθηση της εργασίας.
Για μια συμπεριληπτική αγορά εργασίας, η αξιοποίηση της τεχνολογίας δεν αρκεί να αυξάνει την παραγωγικότητα. Χρειάζεται παράλληλα να σέβεται την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, να περιορίζει τις διακρίσεις και να διασφαλίζει τη δίκαιη μεταχείριση των εργαζομένων.
Ανεργία των νέων: Περισσότερες ευκαιρίες και πρόσβαση στην απασχόληση
Η ανεργία των νέων εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική πρόκληση για αρκετά κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Μινζάτου υπενθυμίζει ότι η «Εγγύηση για τη Νεολαία» παραμένει βασικό εργαλείο της ευρωπαϊκής πολιτικής απασχόλησης.
Σύμφωνα με το συγκεκριμένο πλαίσιο, κάθε νέος κάτω των 30 ετών θα πρέπει να λαμβάνει προσφορά εργασίας, συνέχισης της εκπαίδευσης, μαθητείας ή πρακτικής άσκησης μέσα σε τέσσερις μήνες από τη στιγμή που μένει άνεργος ή ολοκληρώνει τις σπουδές του.
Από το 2013, περισσότερα από 63 εκατομμύρια νέοι έχουν υποστηριχθεί μέσω της πρωτοβουλίας.
Ωστόσο, όπως αναγνωρίζει η ίδια, εξακολουθεί να υπάρχει απόσταση ανάμεσα στις δεξιότητες με τις οποίες αποφοιτούν πολλοί νέοι και σε εκείνες που αναζητούν οι εργοδότες.
Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει και το Erasmus+, με προσκλήσεις υποβολής προτάσεων ύψους 5 δισ. ευρώ το προηγούμενο έτος για την ενίσχυση των ευκαιριών μάθησης και κινητικότητας.
Για την Ελλάδα, η Μινζάτου παρουσιάζει συγκεκριμένα στοιχεία:
- Σχεδόν 520 εκατ. ευρώ διατέθηκαν την περίοδο 2021-2025, δημιουργώντας περισσότερες από 160.000 ευκαιρίες μάθησης.
- Πάνω από 750 εκατ. ευρώ επενδύονται μέσω του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου+ για την απασχόληση των νέων κατά την περίοδο 2021-2027.
- Περισσότεροι από 50.000 νέοι στην Ελλάδα έχουν ήδη επωφεληθεί, με στόχο ο αριθμός να φτάσει τους 125.000 έως το 2027.
Brain drain: Το δικαίωμα να μη χρειάζεται να φύγεις από τη χώρα σου
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι αναφορές της Ροξάνα Μινζάτου στο φαινόμενο της φυγής εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού, το γνωστό brain drain, που έχει επηρεάσει σημαντικά την Ελλάδα και άλλες χώρες της ευρωπαϊκής περιφέρειας.
Η ίδια υποστηρίζει ότι κάθε Ευρωπαίος πρέπει να έχει όχι μόνο το δικαίωμα να μετακινείται και να εργάζεται σε άλλο κράτος-μέλος, αλλά και τη δυνατότητα να παραμένει στον τόπο του, εφόσον το επιθυμεί.
Για να γίνει αυτό πραγματικότητα, απαιτούνται ποιοτικές θέσεις εργασίας, προοπτικές επαγγελματικής εξέλιξης, αλλά και πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες και υποδομές, ακόμη και στις αγροτικές περιοχές.
Η Κομισιόν εξετάζει επίσης πώς η ψηφιοποίηση και η τηλεργασία μπορούν να δημιουργήσουν επαγγελματικές ευκαιρίες χωρίς να απαιτείται η μετεγκατάσταση των εργαζομένων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει η Μινζάτου, ο αριθμός των ανθρώπων που επέστρεψαν στην Ελλάδα αυξήθηκε από 46.000 το 2023 σε 52.000 το 2024.
Η διάσταση αυτή συνδέεται άμεσα με την ισότητα ευκαιριών: η γεωγραφική καταγωγή ή ο τόπος κατοικίας δεν θα πρέπει να καθορίζουν τις δυνατότητες ενός ανθρώπου να εργαστεί και να εξελιχθεί επαγγελματικά.
Το ελληνικό 13ωρο στο μικροσκόπιο της Κομισιόν
Σημαντικό μέρος της συνέντευξης στην εφημερίδα «ΤΑ ΝΕΑ» αφορά και το ζήτημα της 13ωρης ημερήσιας απασχόλησης στον ίδιο εργοδότη στην Ελλάδα.
Η Ροξάνα Μινζάτου διευκρινίζει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει προσεκτικά τις τροποποιήσεις της ελληνικής εργατικής νομοθεσίας, προκειμένου να διαπιστώσει εάν συνάδουν πλήρως με το ευρωπαϊκό δίκαιο.
«Η ευελιξία δεν μπορεί να επιτυγχάνεται εις βάρος της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων», τονίζει χαρακτηριστικά.
Όπως εξηγεί, η ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει ελάχιστες περιόδους ανάπαυσης και περιορίζει τον μέσο εβδομαδιαίο χρόνο εργασίας στις 48 ώρες, συμπεριλαμβανομένων των υπερωριών.
Παρότι τα κράτη-μέλη διαθέτουν ορισμένα περιθώρια παρεκκλίσεων, αυτά συνοδεύονται από συγκεκριμένες προϋποθέσεις και δικλίδες ασφαλείας.
Η Κομισιόν εξετάζει κατά πόσον οι ελληνικές ρυθμίσεις ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις αυτές, χωρίς ωστόσο να έχει προσδιοριστεί χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης της αξιολόγησης.
Ελεύθερη μετακίνηση και αναγνώριση επαγγελματικών προσόντων
Η Μινζάτου αναφέρεται επίσης στην ανάγκη να διευκολυνθεί η επαγγελματική κινητικότητα εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Σήμερα, η αυτόματη αναγνώριση επαγγελματικών προσόντων αφορά περιορισμένο αριθμό επαγγελμάτων, κυρίως στον τομέα της υγείας.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει να απλοποιήσει τις διαδικασίες αναγνώρισης για περισσότερα νομοθετικά κατοχυρωμένα επαγγέλματα, αξιοποιώντας ψηφιακά εργαλεία και ενισχύοντας τη συνεργασία μεταξύ των κρατών-μελών.
Ο στόχος δεν είναι η εναρμόνιση των εθνικών εκπαιδευτικών συστημάτων, αλλά η ευκολότερη κατανόηση, επαλήθευση και αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων.
Πρόκειται για μια προσπάθεια που μπορεί να συμβάλει στη μείωση των εμποδίων για όσους επιθυμούν να εργαστούν σε διαφορετική ευρωπαϊκή χώρα.
Το μέλλον της εργασίας πρέπει να είναι συμπεριληπτικό
Η συνέντευξη της Ροξάνα Μινζάτου στα «ΝΕΑ» αναδεικνύει ότι η συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι αποκλειστικά τεχνολογική ή οικονομική. Είναι βαθιά κοινωνική.
Η πρόσβαση στις νέες δεξιότητες, η προστασία από αδιαφανείς αλγοριθμικές αποφάσεις, η αντιμετώπιση της ανεργίας των νέων, η δίκαιη κινητικότητα και η διασφάλιση αξιοπρεπών συνθηκών εργασίας αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για μια αγορά εργασίας χωρίς αποκλεισμούς.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να δημιουργήσει νέες δυνατότητες, αλλά τα οφέλη της δεν θα κατανεμηθούν αυτόματα με δίκαιο τρόπο.
Το πραγματικό στοίχημα για την Ευρώπη δεν είναι μόνο να προσαρμοστούν οι εργαζόμενοι στην εποχή της AI, αλλά να διαμορφωθεί μια εποχή AI που θα σέβεται τους εργαζομένους, θα προστατεύει τα δικαιώματά τους και θα προσφέρει ουσιαστικές ευκαιρίες σε όλους.
Πηγή: Συνέντευξη της Ροξάνα Μινζάτου στην εφημερίδα «ΤΑ ΝΕΑ». Το παρόν άρθρο αποτελεί δημοσιογραφική ανασύνθεση των δηλώσεών της, με έμφαση στην κοινωνική συμπερίληψη, την ισότητα ευκαιριών και τα εργασιακά δικαιώματα.
