Γράφει η Ελπίδα Κοντομάρου, Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια, MSc Ψυχική Υγεία Εφήβων Γνωσιακή – Συμπεριφορική Προσέγγιση (CBT)
Οι διατροφικές διαταραχές στην εφηβεία δεν αφορούν απλώς τη διατροφή. Αφορούν τον τρόπο που ο έφηβος βλέπει τον εαυτό του, το σώμα του και την αξία του. Η ψυχογενής ανορεξία, η ψυχογενής βουλιμία και η διαταραχή υπερφαγίας περιγράφονται ως σοβαρές ψυχικές διαταραχές που χαρακτηρίζονται από επίμονη ανησυχία για το βάρος, διαταραγμένη εικόνα σώματος και δυσλειτουργικές συμπεριφορές γύρω από το φαγητό (American Psychiatric Association, 2022).
Η εφηβεία είναι περίοδος έντονων σωματικών και συναισθηματικών αλλαγών. Το σώμα μεταβάλλεται, η ταυτότητα διαμορφώνεται και η ανάγκη αποδοχής από τους συνομηλίκους γίνεται ιδιαίτερα ισχυρή. Επιδημιολογικά δεδομένα δείχνουν ότι οι διατροφικές διαταραχές εμφανίζονται συχνότερα σε αυτή την ηλικιακή φάση, με αυξημένη συχνότητα στα κορίτσια αλλά σημαντική παρουσία και στα αγόρια (Smink, van Hoeken, & Hoek, 2012).
Η δυσαρέσκεια για το σώμα αποτελεί έναν από τους ισχυρότερους παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξη διατροφικής παθολογίας (van Eeden, Jones, & Taylor, 2021). Σε έναν κόσμο όπου τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προβάλλουν συχνά μη ρεαλιστικά πρότυπα ομορφιάς, ο έφηβος μπορεί να αρχίσει να ταυτίζει την προσωπική του αξία με την εμφάνιση.
Σε ψυχολογικό επίπεδο, πολλές έρευνες δείχνουν ότι οι διατροφικές διαταραχές συνδέονται με δυσκολίες ρύθμισης συναισθημάτων, τελειομανία και χαμηλή αυτοεκτίμηση (Treasure, Duarte, & Schmidt, 2020). Ο έλεγχος της τροφής μπορεί να λειτουργεί ως τρόπος διαχείρισης άγχους, θυμού ή εσωτερικής έντασης. Με άλλα λόγια, πίσω από το φαγητό συχνά υπάρχει συναισθηματικός πόνος.
Ποια σημάδια χρειάζονται προσοχή
Απότομη απώλεια ή αύξηση βάρους
Εμμονή με θερμίδες, ζυγίσεις ή υπερβολική άσκηση
Αποφυγή γευμάτων ή κατανάλωση φαγητού κρυφά
Έντονη δυσαρέσκεια για το σώμα ανεξαρτήτως βάρους
Απόσυρση από φίλους και δραστηριότητες
Συχνές εναλλαγές διάθεσης ή αυξημένο άγχος
Η έγκαιρη αναγνώριση είναι καθοριστική, καθώς οι διατροφικές διαταραχές μπορεί να έχουν σοβαρές σωματικές και ψυχολογικές συνέπειες.
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς και οι ενήλικες
Να ακούν χωρίς κριτική και χωρίς σχόλια για το βάρος ή την εμφάνιση
Να αποφεύγουν συγκρίσεις με άλλα παιδιά ή πρότυπα
Να ενισχύουν την αυτοεκτίμηση του εφήβου με βάση τις ικανότητες και την προσωπικότητά του
Να συζητούν ανοιχτά για την πίεση που δημιουργούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης
Να δίνουν έμφαση στην υγεία και όχι στην εικόνα
Να αναζητούν έγκαιρα βοήθεια από ειδικό ψυχικής υγείας όταν τα σημάδια επιμένουν
Η οικογενειακή εμπλοκή και η έγκαιρη ψυχοθεραπευτική παρέμβαση έχουν αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματικές, ειδικά σε εφήβους με ανορεξία (Lock & Le Grange, 2015).
Ένα σημαντικό μήνυμα
Οι διατροφικές διαταραχές δεν είναι επιλογή, ούτε ένδειξη ματαιοδοξίας. Είναι τρόπος έκφρασης μιας εσωτερικής δυσκολίας. Όταν ο έφηβος δεν μπορεί να μιλήσει για όσα νιώθει, το σώμα συχνά αναλαμβάνει να μιλήσει για εκείνον.
Η πρόληψη ξεκινά από την καλλιέργεια μιας κουλτούρας αποδοχής του σώματος και της διαφορετικότητας. Όταν οι έφηβοι νιώθουν ότι η αξία τους δεν εξαρτάται από το βάρος ή την εμφάνιση, αλλά από το ποιοι είναι συνολικά ως άνθρωποι, μειώνεται σημαντικά ο κίνδυνος εσωτερίκευσης επιβλαβών προτύπων.
Η κατανόηση, η επιστημονική ενημέρωση και η έγκαιρη στήριξη μπορούν να αλλάξουν ουσιαστικά την πορεία ενός εφήβου και να τον βοηθήσουν να αποκαταστήσει μια υγιή σχέση με το σώμα και τον εαυτό του.
