Γράφει η Ελπίδα Κοντομάρου, Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια, MSc Ψυχική Υγεία Εφήβων Γνωσιακή – Συμπεριφορική Προσέγγιση (CBT)
Συγκέντρωση και μνήμη πριν τις εξετάσεις
Η περίοδος πριν από τις Πανελλαδικές εξετάσεις χαρακτηρίζεται από αυξημένες απαιτήσεις συγκέντρωσης συνεχόμενη προσπάθεια και έντονη ψυχική πίεση. Σε αυτή τη φάση η αποτελεσματική οργάνωση του διαβάσματος δεν αφορά μόνο τον χρόνο που αφιερώνει ένας μαθητής στη μελέτη αλλά κυρίως τον τρόπο με τον οποίο αξιοποιεί τις γνωστικές του δυνατότητες. Η σωστή διαχείριση της προσοχής και της μνήμης αποτελεί βασικό παράγοντα επιτυχίας.
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία αποτελεσματικής μελέτης είναι η δημιουργία σταθερής καθημερινής ρουτίνας. Ο εγκέφαλος λειτουργεί πιο αποδοτικά όταν υπάρχει προβλεψιμότητα και επανάληψη. Όταν ο μαθητής διαβάζει σε συγκεκριμένες ώρες της ημέρας δημιουργεί ένα σταθερό πλαίσιο μάθησης που ενισχύει τη συγκέντρωση και μειώνει την αναβλητικότητα. Παράλληλα η σταθερότητα αυτή συμβάλλει στη μείωση του άγχους καθώς ενισχύει την αίσθηση ελέγχου και οργάνωσης. Έρευνες για τη ρύθμιση της μάθησης δείχνουν ότι η σταθερή οργάνωση του χρόνου ενισχύει σημαντικά την αυτορρυθμιζόμενη μάθηση και την ακαδημαϊκή επίδοση των μαθητών (Zimmerman, 2002).
Η συγκέντρωση ενισχύεται σημαντικά όταν η μελέτη γίνεται σε περιβάλλον χωρίς περισπασμούς. Η απομάκρυνση του κινητού τηλεφώνου η οργάνωση του χώρου μελέτης και ο καθορισμός συγκεκριμένων στόχων για κάθε ενότητα βοηθούν τον εγκέφαλο να παραμένει ενεργός και προσηλωμένος. Η μελέτη γίνεται ακόμη πιο αποτελεσματική όταν χωρίζεται σε μικρότερα χρονικά διαστήματα με ενδιάμεσα διαλείμματα ξεκούρασης καθώς η συνεχόμενη προσπάθεια χωρίς διακοπή οδηγεί σε γνωστική κόπωση και μειωμένη απόδοση. Σύγχρονες ανασκοπήσεις για τις αποτελεσματικές στρατηγικές μάθησης επιβεβαιώνουν ότι η κατανεμημένη μελέτη και η ενεργή εμπλοκή του μαθητή αποτελούν από τις πιο αποδοτικές τεχνικές ενίσχυσης της μάθησης (Dunlosky et al., 2013).
Ιδιαίτερα σημαντικός παράγοντας για την ενίσχυση της μνήμης είναι η ενεργητική επεξεργασία της πληροφορίας. Οι μαθητές θυμούνται καλύτερα όταν δεν περιορίζονται στην παθητική ανάγνωση αλλά προσπαθούν να εξηγήσουν με δικά τους λόγια το περιεχόμενο να κάνουν σύντομες σημειώσεις ή να επαναλαμβάνουν δυνατά όσα έμαθαν. Η επανάληψη της ύλης σε διαφορετικά χρονικά διαστήματα αποτελεί μία από τις πιο αποτελεσματικές στρατηγικές ενίσχυσης της μακροπρόθεσμης μνήμης σύμφωνα με ερευνητικά δεδομένα των Cepeda και συνεργατών (2006).
Εξίσου σημαντική είναι και η ποιότητα του ύπνου. Κατά τη διάρκεια του ύπνου ο εγκέφαλος οργανώνει και σταθεροποιεί τις πληροφορίες που αποκτήθηκαν μέσα στην ημέρα. Η έλλειψη ύπνου μειώνει τη συγκέντρωση επηρεάζει αρνητικά τη μνήμη και αυξάνει τα επίπεδα άγχους. Για τον λόγο αυτό η διατήρηση σταθερού ωραρίου ύπνου αποτελεί βασικό στοιχείο αποτελεσματικής προετοιμασίας όπως επιβεβαιώνεται από σύγχρονες έρευνες για τον ρόλο του ύπνου στη σταθεροποίηση της μνήμης (Walker, 2017).
Παράλληλα η σωματική δραστηριότητα ακόμη και σε ήπια μορφή όπως το περπάτημα συμβάλλει στη βελτίωση της προσοχής και στη μείωση της ψυχικής έντασης. Έρευνες δείχνουν ότι η τακτική φυσική δραστηριότητα συνδέεται με καλύτερη λειτουργία της προσοχής και της μνήμης καθώς και με υψηλότερη σχολική απόδοση στους εφήβους (Hillman et al., 2008).
Η ρεαλιστική στοχοθέτηση αποτελεί επίσης βασικό στοιχείο αποτελεσματικής μελέτης. Όταν οι στόχοι είναι σαφείς και επιτεύξιμοι ενισχύεται το αίσθημα αυτοαποτελεσματικότητας και αυξάνεται το κίνητρο. Αντίθετα η υπερβολική πίεση και οι μη ρεαλιστικές προσδοκίες οδηγούν συχνά σε μείωση της συγκέντρωσης και αύξηση του άγχους. Η ανάπτυξη δεξιοτήτων αυτορρυθμιζόμενης μάθησης συνδέεται σταθερά με καλύτερη ακαδημαϊκή προσαρμογή και μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι στις απαιτήσεις των εξετάσεων (Zimmerman, 2002).
Η περίοδος των εξετάσεων δεν αποτελεί μόνο μια δοκιμασία γνώσεων αλλά και μια διαδικασία ανάπτυξης σημαντικών δεξιοτήτων αυτοοργάνωσης και ψυχικής ανθεκτικότητας. Όταν ο μαθητής μαθαίνει να οργανώνει σωστά τον χρόνο του να φροντίζει τη συγκέντρωσή του και να ενισχύει τη μνήμη του αποκτά δεξιότητες που θα τον συνοδεύουν σε κάθε επόμενη εκπαιδευτική και επαγγελματική του πορεία.
