Η στεγαστική κρίση στην Ελλάδα πλήττει ιδιαίτερα τα άτομα με αναπηρία και τις οικογένειές τους. Υψηλά ενοίκια, κίνδυνος εξώσεων, οικονομικές δυσκολίες και έλλειψη προσβάσιμων κατοικιών συνθέτουν μια πραγματικότητα που αναδεικνύει την ανάγκη για ουσιαστικές πολιτικές ισότητας και συμπερίληψης.

Η κατοικία δεν είναι απλώς ένας χώρος διαμονής. Είναι βασική προϋπόθεση για την ασφάλεια, την ανεξαρτησία, την αξιοπρέπεια και την ισότιμη συμμετοχή στην κοινωνική ζωή. Ωστόσο, για πολλά άτομα με αναπηρία στην Ελλάδα, η εξασφάλιση ενός οικονομικά προσιτού και προσβάσιμου σπιτιού αποτελεί μια διαρκή πρόκληση.

Με πρόσφατη παρέμβασή της, η Εθνική Συνομοσπονδία Ατόμων με Αναπηρία (Ε.Σ.Α.μεΑ.) αναδεικνύει τις σοβαρές διαστάσεις της στεγαστικής κρίσης για τον αναπηρικό πληθυσμό, επισημαίνοντας ότι οι σχετικοί δείκτες είναι ιδιαίτερα ανησυχητικοί και σε αρκετές περιπτώσεις σημαντικά δυσμενέστεροι από εκείνους του γενικού πληθυσμού.

Η στέγαση ως ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης

Με αφορμή την υπόθεση της Μαρικάρμεν Αμπασκάλ, μιας 87χρονης γυναίκας με αναπηρία από τη Μαδρίτη που βρέθηκε αντιμέτωπη με την απειλή έξωσης, η Ε.Σ.Α.μεΑ. υπενθυμίζει ότι η στεγαστική ανασφάλεια δεν γνωρίζει σύνορα.

Σε δελτίο Τύπου με τίτλο «Η Maricarmen στην Ελλάδα: Οι εξώσεις ατόμων με αναπηρία είναι καθημερινότητα», η Συνομοσπονδία τονίζει ότι αντίστοιχες καταστάσεις βιώνουν καθημερινά άτομα με αναπηρία, χρόνιες ή σπάνιες παθήσεις και οι οικογένειές τους στη χώρα μας.

Πίσω από κάθε περίπτωση έξωσης ή πλειστηριασμού βρίσκεται ένας άνθρωπος που κινδυνεύει να χάσει όχι μόνο την κατοικία του, αλλά και τη σταθερότητα, την αυτονομία και την αίσθηση ασφάλειας που αυτή προσφέρει.

Οι αριθμοί αποτυπώνουν την έκταση του προβλήματος

Σύμφωνα με το Δελτίο Στατιστικής Πληροφόρησης του Παρατηρητηρίου Θεμάτων Αναπηρίας της Ε.Σ.Α.μεΑ., με θέμα «Στεγαστική φτώχεια και αναπηρία», που δημοσιεύθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου, τα στοιχεία αποκαλύπτουν σημαντικές κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες.

• 34,3% είναι ο δείκτης υπερβολικής στεγαστικής επιβάρυνσης των ατόμων με αναπηρία στην Ελλάδα, έναντι 9,9% του ευρωπαϊκού μέσου όρου.
• 47,7% των ατόμων με αναπηρία έχει καθυστερήσει την πληρωμή ενοικίου ή στεγαστικού δανείου κατά το τελευταίο δωδεκάμηνο.
• 44,6% αντιμετωπίζει ληξιπρόθεσμες οφειλές, όταν ο αντίστοιχος ευρωπαϊκός μέσος όρος ανέρχεται σε 10,1%.
• 25,2% δεν διαθέτει επαρκή θέρμανση στην κατοικία του.
• 47% δεν έχει πραγματοποιήσει αναγκαίες παρεμβάσεις ενεργειακής αναβάθμισης.
• 70,5% δεν είχε πραγματοποιήσει το 2025 τις απαραίτητες παρεμβάσεις προσβασιμότητας στην κατοικία του, έναντι 58% το 2021.

Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι η στεγαστική κρίση δεν επηρεάζει όλους τους πολίτες με τον ίδιο τρόπο. Για τα άτομα με αναπηρία, οι οικονομικές δυσκολίες συχνά συνδυάζονται με πρόσθετα εμπόδια που περιορίζουν ακόμη περισσότερο τις διαθέσιμες επιλογές.

Προσβασιμότητα: Μια βασική προϋπόθεση που συχνά απουσιάζει

Για ένα άτομο με κινητική αναπηρία, η αναζήτηση κατοικίας δεν περιορίζεται στο ύψος του ενοικίου ή στην περιοχή.

Η ύπαρξη ανελκυστήρα, η πρόσβαση χωρίς σκαλοπάτια, το κατάλληλο πλάτος των θυρών, ένα προσβάσιμο μπάνιο ή μια διαθέσιμη θέση στάθμευσης μπορεί να αποτελούν αναγκαίες προϋποθέσεις για την καθημερινή διαβίωση.

Αντίστοιχα, άτομα με αισθητηριακές ή άλλες αναπηρίες μπορεί να χρειάζονται διαφορετικές προσαρμογές, ώστε να μπορούν να ζουν με ασφάλεια και αυτονομία.

Όταν οι διαθέσιμες κατοικίες δεν πληρούν αυτές τις προϋποθέσεις, οι επιλογές περιορίζονται σημαντικά. Έτσι, ένα ήδη δύσκολο περιβάλλον στην αγορά ακινήτων γίνεται ακόμη πιο απαιτητικό.

Όπως εξηγεί ο γενικός γραμματέας της Ε.Σ.Α.μεΑ., Βασίλης Κούτσιανος, οι ανάγκες προσβασιμότητας, σε συνδυασμό με τις αυξημένες δαπάνες που συχνά συνδέονται με την αναπηρία, επιβαρύνουν σημαντικά τον οικογενειακό προϋπολογισμό.

Πίσω από τις στατιστικές υπάρχουν πραγματικές ιστορίες

Η Ε.Σ.Α.μεΑ., μέσω της υπηρεσίας υποστήριξης «Διεκδικούμε Μαζί», έχει δεχθεί αιτήματα από άτομα με αναπηρία και χρόνιες παθήσεις που αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο απώλειας της κατοικίας τους.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση ατόμου με νεοπλασία στην Αθήνα, το οποίο κινδύνευσε να χάσει τη μοναδική κατοικία του εξαιτίας οφειλής από πιστωτική κάρτα, με αρχικό κεφάλαιο μόλις 800 ευρώ. Έπειτα από παρέμβαση της Συνομοσπονδίας, ο πλειστηριασμός ακυρώθηκε.

Σε άλλη περίπτωση, άτομο με αναπηρία από την Τρίπολη έχασε την κατοικία του σε πλειστηριασμό. Μετά την παρέμβαση της Ε.Σ.Α.μεΑ., εξασφαλίστηκε η δυνατότητα να παραμείνει στο σπίτι.

Ανάλογες περιπτώσεις καταγράφονται σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας, από την Αττική και την Εύβοια έως την Κρήτη και τη Χαλκιδική.

Οι ιστορίες αυτές αναδεικνύουν πόσο σημαντική είναι η ύπαρξη μηχανισμών υποστήριξης, αλλά και πόσο αναγκαία είναι η πρόληψη, ώστε οι άνθρωποι να μη φτάνουν στο σημείο να κινδυνεύουν να χάσουν τη στέγη τους.

Η ανάγκη για μια πραγματικά συμπεριληπτική στεγαστική πολιτική

Η Ε.Σ.Α.μεΑ. υπογραμμίζει ότι η αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης απαιτεί στοχευμένες πολιτικές που θα λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες των ατόμων με αναπηρία.

Μεταξύ των βασικών αιτημάτων της περιλαμβάνονται η αύξηση του επιδόματος ενοικίου, η ενίσχυση της προστασίας της πρώτης κατοικίας, η ανάπτυξη προγραμμάτων κοινωνικής κατοικίας και η πρόβλεψη ειδικών μέτρων για τα άτομα με αναπηρία στις διαδικασίες εξωδικαστικής ρύθμισης οφειλών.

Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία έχει η ενσωμάτωση της προσβασιμότητας στον σχεδιασμό της στεγαστικής πολιτικής, τόσο στις νέες κατοικίες όσο και στην αναβάθμιση των υφιστάμενων.

Η Συνομοσπονδία έχει ήδη καταθέσει σχετικές προτάσεις προς την Πολιτεία, επισημαίνοντας ότι οι γενικές στεγαστικές παρεμβάσεις δεν επαρκούν όταν δεν συνυπολογίζουν τις διαφορετικές ανάγκες των πολιτών.

Ένα προσβάσιμο σπίτι δεν είναι πολυτέλεια, είναι δικαίωμα

Η συζήτηση για τη στεγαστική κρίση δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στις τιμές των ακινήτων και των ενοικίων. Χρειάζεται να περιλαμβάνει και το ερώτημα ποιοι άνθρωποι μπορούν πραγματικά να αποκτήσουν πρόσβαση σε μια κατάλληλη κατοικία.

Μια κοινωνία που προωθεί τη διαφορετικότητα και τη συμπερίληψη οφείλει να διασφαλίζει ότι κανένας άνθρωπος δεν αποκλείεται από το δικαίωμα στη στέγαση εξαιτίας της αναπηρίας του, της οικονομικής του κατάστασης ή των αναγκών προσβασιμότητας.

Η προσβάσιμη κατοικία αποτελεί βασικό στοιχείο της ανεξάρτητης διαβίωσης και της ισότιμης συμμετοχής στην κοινωνία.

Γιατί η συμπερίληψη δεν αρχίζει μόνο στο σχολείο, στην εργασία ή στον δημόσιο χώρο. Αρχίζει και από το ίδιο μας το σπίτι.