Η εικόνα της προόδου που καλλιεργήθηκε τα τελευταία χρόνια στο Χόλιγουντ γύρω από τη συμπερίληψη των γυναικών αρχίζει να καταρρέει. Τα στοιχεία της ετήσιας έκθεσης του USC Annenberg Inclusion Initiative για το 2025 αποκαλύπτουν μια σκληρή αλήθεια: η εκπροσώπηση των γυναικών, ιδιαίτερα σε ηγετικούς δημιουργικούς ρόλους, όχι μόνο δεν παγιώθηκε, αλλά υποχωρεί επικίνδυνα.
Στις 100 εμπορικότερες ταινίες της χρονιάς, μόλις 9 γυναίκες εργάστηκαν ως σκηνοθέτιδες. Το ποσοστό αυτό αντιστοιχεί σε μόλις 8,1%, σημειώνοντας απότομη πτώση από το 13,4% του 2024 και καταγράφοντας τη χαμηλότερη επίδοση των τελευταίων επτά ετών. Πρόκειται για αριθμούς που καταρρίπτουν το αφήγημα της «σταδιακής προόδου» και αποκαλύπτουν ότι οι προηγούμενες βελτιώσεις ήταν περισσότερο εξαιρέσεις παρά συστημική αλλαγή.
Η Δρ. Στέισι Λ. Σμιθ, ιδρύτρια της μελέτης, ξεκαθαρίζει ότι η υποχώρηση αυτή δεν μπορεί να αποδοθεί απλώς στις πρόσφατες πολιτικές εξελίξεις στις ΗΠΑ ή στις επιθέσεις κατά των προγραμμάτων Διαφορετικότητας, Ισότητας και Συμπερίληψης (DEI). Οι περισσότερες από τις ταινίες που εξετάστηκαν είχαν εγκριθεί πολύ πριν από τις εκλογές του 2024. Αυτό σημαίνει ότι οι αποφάσεις αποκλεισμού των γυναικών ελήφθησαν στα ανώτερα διοικητικά επίπεδα, ως μέρος μιας συνειδητής στρατηγικής επιλογής.
Υποχώρηση από τη συμπερίληψη με «οικονομικό» πρόσχημα
Σε περιόδους οικονομικής αβεβαιότητας, τα μεγάλα στούντιο τείνουν να επιστρέφουν σε αυτό που θεωρούν «ασφαλές». Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι εμπιστεύονται τα μεγαλύτερα budgets και τα γνωστά franchises σε άνδρες σκηνοθέτες με ήδη εδραιωμένη παρουσία. Οι γυναίκες, που ιστορικά αποκλείονταν από τέτοιες ευκαιρίες, δεν είχαν ποτέ τον χώρο να χτίσουν αντίστοιχα βιογραφικά. Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος αποκλεισμού.
Το 2025, μεγάλα στούντιο όπως η Paramount Pictures, η Warner Bros. και η Lionsgate δεν είχαν ούτε μία γυναίκα σκηνοθέτιδα στις εμπορικότερες παραγωγές τους. Η Disney αποτελεί σχεδόν τη μοναδική εξαίρεση, γεγονός που αναδεικνύει πόσο περιορισμένη είναι η πραγματική δέσμευση της βιομηχανίας στη συμπερίληψη.
Μικρές ρωγμές, αλλά όχι ανατροπή
Ένα από τα πιο σύνθετα ευρήματα της έκθεσης αφορά τη φυλετική εκπροσώπηση. Το 24,3% των σκηνοθετών προερχόταν από υποεκπροσωπούμενες φυλετικές ομάδες. Για πρώτη φορά, οι έγχρωμες γυναίκες (5,4%) ξεπέρασαν αριθμητικά τις λευκές γυναίκες (2,7%). Παρότι πρόκειται για μια ιστορική μεταβολή, δεν αναιρεί το γεγονός ότι οι γυναίκες συνολικά παραμένουν δραματικά υποεκπροσωπούμενες, ειδικά στα έργα υψηλού προϋπολογισμού.
Streaming: ένας διαφορετικός κόσμος
Η εικόνα αλλάζει αισθητά στις πλατφόρμες streaming. Εκεί, το επιχειρηματικό μοντέλο βασίζεται στην ποικιλομορφία περιεχομένου και στη στόχευση διαφορετικών κοινοτήτων. Στο Netflix, για παράδειγμα, οι γυναίκες αποτέλεσαν το 20,5% των σκηνοθετών το 2024 — ποσοστό υπερδιπλάσιο από αυτό των μεγάλων κινηματογραφικών κυκλοφοριών. Αυτό αποδεικνύει ότι το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη ταλέντου, αλλά η έλλειψη εμπιστοσύνης από τα παραδοσιακά στούντιο.
Το παράδειγμα της Γκρέτα Γκέργουιγκ και το συστημικό παράδοξο
Η εμπορική και πολιτισμική επιτυχία της Barbie το 2023 παρουσιάστηκε ως απόδειξη ότι «οι καιροί αλλάζουν». Η ταινία ξεπέρασε το 1 δισεκατομμύριο δολάρια, έγινε η πιο κερδοφόρα παραγωγή στην ιστορία της Warner Bros. και κατέστησε τη Γκρέτα Γκέργουιγκ την πρώτη γυναίκα σκηνοθέτιδα με τέτοιο επίτευγμα. Κι όμως, η ίδια δεν προτάθηκε για Όσκαρ Σκηνοθεσίας.
Το γεγονός αυτό δεν είναι μεμονωμένο. Στα 95 χρόνια των Όσκαρ, μόλις οκτώ γυναίκες έχουν προταθεί για το βραβείο Σκηνοθεσίας και μόνο τρεις έχουν κερδίσει. Παράλληλα, μόνο το 34% των μελών της Ακαδημίας είναι γυναίκες, γεγονός που επηρεάζει άμεσα το ποιος αναγνωρίζεται και ποιος μένει αόρατος.
Συμπέρασμα: Η συμπερίληψη δεν είναι δεδομένη
Η έκθεση του Annenberg λειτουργεί ως προειδοποίηση. Η πρόοδος στη συμπερίληψη δεν είναι γραμμική ούτε μόνιμη. Χωρίς θεσμικές δεσμεύσεις, διαφάνεια και λογοδοσία, οι γυναίκες —και ιδιαίτερα οι γυναίκες από υποεκπροσωπούμενες κοινότητες— παραμένουν οι πρώτες που αποκλείονται όταν το σύστημα «διορθώνει» τον εαυτό του.
Το Χόλιγουντ έχει τις δημιουργούς. Αυτό που φαίνεται να του λείπει είναι η βούληση να μοιραστεί πραγματικά την εξουσία.
