Σε μια εποχή που η σιωπή γίνεται συνένοχη, ο Γιώργος Λάνθιμος επιλέγει να μιλήσει δημόσια, καθαρά και θαρραλέα για όσα συμβαίνουν στον κόσμο – και ειδικότερα στη Λωρίδα της Γάζας. Με τη νέα του ταινία Bugonia να κάνει πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας, ο καταξιωμένος Έλληνας δημιουργός αξιοποιεί το παγκόσμιο βήμα του όχι μόνο για να παρουσιάσει τη δουλειά του, αλλά και για να υπερασπιστεί την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, την ελευθερία και τη δικαιοσύνη.
Η τέχνη ως καθρέφτης της εποχής
Στη συνέντευξη Τύπου που ακολούθησε την προβολή της ταινίας, ο Λάνθιμος –με την παλαιστινιακή σημαία στο πέτο του– μίλησε για τη δύναμη της τέχνης να αφυπνίζει, να προκαλεί ερωτήματα και να οδηγεί σε στοχασμό.
«Οι άνθρωποι πρέπει να επιλέξουν τον σωστό δρόμο, αλλιώς δεν ξέρω πόσος χρόνος μας απομένει», είπε.
«Με τους πολέμους, την τεχνολογία, την τεχνητή νοημοσύνη, την κλιματική κρίση – και πάνω απ’ όλα, την απάθεια και την άρνηση απέναντι σε όλα αυτά – η δυστοπία δεν είναι σενάριο. Είναι ήδη εδώ.»
Η Bugonia, με πρωταγωνίστρια την Έμα Στόουν, είναι μια μαύρη κωμωδία επιστημονικής φαντασίας που φέρνει στο προσκήνιο τον παραλογισμό της εξουσίας, την εμμονή στις θεωρίες συνωμοσίας, αλλά και την αλήθεια που όλοι αρνούμαστε να δούμε. Και, όπως τόνισε ο σκηνοθέτης, «δυστυχώς, πολλά από αυτά δεν είναι φαντασία. Είναι αντανάκλαση της πραγματικότητας».
Μια ξεκάθαρη πολιτική στάση: Η Παλαιστίνη στο προσκήνιο
Σε αντίθεση με άλλους κινηματογραφιστές που επέλεξαν τη σιωπή ή τη διπλωματική ουδετερότητα, ο Λάνθιμος τοποθετήθηκε ευθέως για τον πόλεμο στη Γάζα, ζητώντας λογοδοσία και αλήθεια. Ήταν, μάλιστα, μεταξύ των 400 και πλέον επαγγελματιών του παγκόσμιου κινηματογράφου που υπέγραψαν ανοιχτή επιστολή καταγγελίας για τη δολοφονία της Παλαιστίνιας φωτορεπόρτερ και ηθοποιού Φατέμ (Φατίμα Χασούνα) από τις ισραηλινές δυνάμεις.
Η 25χρονη Φατέμ σκοτώθηκε μία ημέρα μετά την ανακοίνωση ότι η ταινία στην οποία πρωταγωνιστούσε είχε επιλεγεί για το Φεστιβάλ Καννών. Μαζί της σκοτώθηκαν δέκα συγγενείς, ανάμεσά τους και η έγκυος αδελφή της.
Η επιστολή: «Γιατί αυτή η σιωπή;»
Το κείμενο που υπέγραψαν προσωπικότητες όπως οι Κώστας Γαβράς, Πέδρο Αλμοδόβαρ, Μαρκ Ράφαλο, Ντέιβιντ Κρόνενμπεργκ, Ρούμπεν Έστλουντ και Ρέιφ Φάινς, αποτελεί μια κραυγή ενάντια στην παθητικότητα:
«Ντρεπόμαστε για αυτή την παθητικότητα.
Γιατί ο κινηματογράφος, που αποτελεί φυτώριο για κοινωνικά στρατευμένα έργα, φαίνεται να αδιαφορεί για τη φρίκη της πραγματικότητας;
Η σιωπή απέναντι στη βία ισοδυναμεί με συνενοχή.»
Το κείμενο καλεί τον κόσμο της τέχνης να σταθεί δίπλα στις καταπιεσμένες φωνές, να ονομάσει την πραγματικότητα, να αρνηθεί την προπαγάνδα και να αναλάβει ευθύνη.
Για τη Φατέμ. Για όλους εκείνους που πεθαίνουν μέσα στην αδιαφορία.
Ο ρόλος της τέχνης στην εποχή της κρίσης
Σε μια εποχή βαθιάς κρίσης – πολιτικής, ανθρωπιστικής και ηθικής – η στάση του Λάνθιμου αποτελεί υπενθύμιση της δύναμης και της ευθύνης της δημιουργίας. Η τέχνη δεν είναι πολυτέλεια. Είναι πολιτική πράξη. Είναι τρόπος να μεταφέρεις φωνές που αλλιώς δεν θα ακούγονταν. Είναι εργαλείο ενδυνάμωσης των περιθωριοποιημένων, έκφρασης των αποκλεισμένων, καθρέφτης των κοινωνικών αδικιών.
Γιατί αυτό αφορά τη συμπερίληψη;
Η διαφορετικότητα δεν αφορά μόνο την αναγνώριση των διαφορών, αλλά την ενεργή υποστήριξη των καταπιεσμένων. Συμπερίληψη σημαίνει ότι κανείς δεν είναι αόρατος, κανείς δεν αφήνεται πίσω.
Όταν ένας σκηνοθέτης χρησιμοποιεί τη φωνή του για να μιλήσει για τα θύματα της καταπίεσης – είτε είναι Παλαιστίνιοι, είτε πρόσφυγες, είτε γυναίκες, είτε ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα, είτε άτομα με αναπηρία – δείχνει το δρόμο προς έναν κόσμο πιο δίκαιο, πιο συμπεριληπτικό, πιο ανθρώπινο.
