Γράφει η Άννα Κωνσταντινίδη Απέργη, Special Advisor – Diversity Charter Greece
Η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι ήδη παρούσα παντού, στις πόλεις μας, στον χώρο εργασίας, στην εκπαίδευση, στην υγεία, στις αγορές, ακόμη και στον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι δημοκρατικοί μας θεσμοί.
Αλγοριθμικά συστήματα επηρεάζουν αποφάσεις με άμεσο αντίκτυπο στη ζωή των ανθρώπων. Από την πρόσβαση σε κοινωνικές υπηρεσίες και την απασχόληση, μέχρι την επιτήρηση, την ασφάλεια και γενικότερα τη συμμετοχή μας στον δημόσιο χώρο. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν χρησιμοποιούμε ή θα χρησιμοποιήσουμε την Τεχνητή Νοημοσύνη, αλλά το πως, με ποιους κανόνες και με ποιες αξίες.
Η συζήτηση για την ηθική της Τεχνητής Νοημοσύνης συνδέεται άρρηκτα με τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ζητήματα όπως η ισότητα, η μη διάκριση, η διαφάνεια, η λογοδοσία, η προστασία των προσωπικών δεδομένων και η ανθρώπινη αξιοπρέπεια δεν είναι παράπλευρες παράμετροι της τεχνολογικής καινοτομίας, αλλά αποτελούν τον πυρήνα της.
Δεν είναι καθόλου τυχαίο που τα τελευταία χρόνια, ευρωπαϊκοί και διεθνείς οργανισμοί έχουν αναδείξει με σαφήνεια την ανάγκη για ένα ανθρωποκεντρικό και δικαιωματικά προσανατολισμένο πλαίσιο Τεχνητής Νοημοσύνης. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, με τον Κανονισμό για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act), επιχειρεί να θέσει δεσμευτικούς κανόνες για τη χρήση συστημάτων υψηλού κινδύνου, ενσωματώνοντας την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων στον ίδιο τον σχεδιασμό και την εφαρμογή της τεχνολογίας.
Διαβάστε επίσης: Η βία μεταξύ ανηλίκων δεν είναι καινούργιο φαινόμενο. Η ανοχή της όμως είναι.
Παράλληλα, το Συμβούλιο της Ευρώπης και τα όργανά του, όπως η Επιτροπή της Βενετίας και η Επιτροπή για την Τεχνητή Νοημοσύνη (CAI), έχουν τονίσει ότι η AI τεχνολογία, πρέπει να ευθυγραμμίζεται πλήρως με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, διασφαλίζοντας αποτελεσματικά ένδικα μέσα, διαφάνεια και ανθρώπινη εποπτεία. Σε διεθνές επίπεδο, τόσο ο ΟΗΕ, όσο και η UNESCO έχουν επίσης διατυπώσει αρχές για μια Τεχνητή Νοημοσύνη που προάγει τα ανθρώπινα δικαιώματα, την ειρήνη και τη βιώσιμη ανάπτυξη.
Σε εθνικό επίπεδο, η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ) έχει επανειλημμένα επισημάνει, μέσα από γνωμοδοτήσεις και συστάσεις της, καθώς και μέσα από τις εκπαιδευτικές της δράσεις, ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι ουδέτερη. Αντιθέτως, μπορεί να αναπαράγει ή και να ενισχύσει υφιστάμενες ανισότητες, ιδιαίτερα εις βάρος ευάλωτων ομάδων, εάν δεν ενσωματωθούν από την αρχή αρχές ισότητας, συμπερίληψης και λογοδοσίας. Επιπλέον, η ΕΕΔΑ τονίζει την ανάγκη για διαφάνεια στους αλγορίθμους, ουσιαστικό ανθρώπινο έλεγχο και συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στη χάραξη πολιτικών για την ΤΝ.
Όσα άτομα ασχολούμαστε με θέματα DEI, βλέπουμε καθημερινά πως οι τεχνολογικές επιλογές διασταυρώνονται με ζητήματα διαφορετικότητας, αποκλεισμού και ίσων ευκαιριών. Οι προκαταλήψεις δεν εξαφανίζονται επειδή αυτοματοποιούνται. Όταν ενσωματώνονται σε αλγοριθμικά συστήματα, αποκτούν κλίμακα, ταχύτητα και συχνά αδιαφάνεια. Γι’ αυτό και η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν μπορεί να αποτελεί αποκλειστικό πεδίο των ειδικών της τεχνολογίας ή της αγοράς. Χρειάζεται θεσμικός και πολιτικός διάλογος, ισχυρά ρυθμιστικά εργαλεία, αλλά και γέφυρες μεταξύ πολιτικής, τεχνολογίας, οικονομίας και κοινωνίας των πολιτών.
Αυτήν ακριβώς τη συζήτηση φιλοδοξεί να ανοίξει το AI & Ethics Conference, που θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 20 Φεβρουαρίου 2026, στις 09:30 π.μ., στο Σεράφειο του Δήμου Αθηναίων. Ένα συνέδριο που δεν αντιμετωπίζει την Τεχνητή Νοημοσύνη μόνο ως τεχνολογική καινοτομία, αλλά ως δημοκρατική πρόκληση.
Σε μια εποχή όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται όλο και συχνότερα από «μαύρα κουτιά», η ανάγκη για διαφάνεια, λογοδοσία και ανθρώπινη ευθύνη είναι πιο επιτακτική από ποτέ. Το AI & Ethics Conference αποτελεί μια πρόσκληση για συλλογική σκέψη και δράση: πώς μπορούμε να διασφαλίσουμε ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη θα λειτουργεί υπέρ της κοινωνικής δικαιοσύνης, της συμπερίληψης και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Γιατί το μέλλον της Τεχνητής Νοημοσύνης δεν είναι απλώς τεχνολογικό. Είναι βαθιά πολιτικό, θεσμικό και ανθρώπινο.
