Γράφει η Ελπίδα Κοντομάρου, Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια, MSc Ψυχική Υγεία Εφήβων Γνωσιακή – Συμπεριφορική Προσέγγιση (CBT)
Η εφηβεία είναι μια περίοδος έντονων αλλαγών. Το σώμα αλλάζει, η ταυτότητα διαμορφώνεται, οι σχέσεις αποκτούν νέο βάθος και οι απαιτήσεις αυξάνονται (Steinberg, 2014).Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το άγχος εμφανίζεται συχνά ως φυσιολογική αντίδραση. Σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία, η εφηβεία αποτελεί μία από τις πιο ευάλωτες αναπτυξιακές φάσεις για την εμφάνιση άγχους, λόγω βιολογικών, ψυχολογικών και κοινωνικών μεταβάσεων, με εκτιμήσεις να δείχνουν ότι έως και 1 στους 4 εφήβους εμφανίζει αγχώδη συμπτώματα παγκοσμίως (WHO, 2021; GBD, 2021). Όταν όμως το άγχος γίνεται έντονο, επίμονο και παρεμβαίνει στην καθημερινότητα, τότε μιλάμε για αγχώδη διαταραχή.
Το άγχος από μόνο του δεν είναι εχθρός. Είναι ένας μηχανισμός προστασίας που προετοιμάζει για προκλήσεις και κινδύνους. Στην εφηβεία, όμως, όπου ο εγκέφαλος και το συναισθηματικό σύστημα αναπτύσσονται ακόμη, το άγχος βιώνεται με μεγαλύτερη ένταση, καθώς οι περιοχές ρύθμισης των συναισθημάτων, όπως η αμυγδαλή και ο προμετωπιαίος φλοιός, δεν έχουν ωριμάσει πλήρως (Steinberg, 2014; Lupien et al., 2009). Ένας έφηβος μπορεί να νιώθει ότι χάνει τον έλεγχο χωρίς να καταλαβαίνει γιατί.
Οι αγχώδεις διαταραχές παίρνουν πολλές μορφές, όπως γενικευμένο άγχος, κοινωνικό άγχος, κρίσεις πανικού, σχολικό άγχος ή επίμονοι φόβοι. Αποτελούν από τις πιο συχνές ψυχικές δυσκολίες στην εφηβεία, με υψηλή επικράτηση και συννοσηρότητα (Merikangas et al., 2010). Εκδηλώνονται τόσο ψυχικά όσο και σωματικά, με πονοκεφάλους, στομαχικούς πόνους, ταχυκαρδία, δυσκολία στην αναπνοή, αϋπνία ή έντονη κόπωση. Πρόκειται για πραγματικά συμπτώματα και όχι για κάτι «στο μυαλό τους». Ένας αγχώδης έφηβος μπορεί να αποσύρεται, να αποφεύγει καταστάσεις, να γίνεται ευερέθιστος ή υπερβολικά τελειομανής, συχνά με αρνητικές αυτόματες σκέψεις όπως «δεν θα τα καταφέρω» (Beck & Clark, 1997).
Ο ρόλος των γονέων είναι καθοριστικός. Η αναγνώριση και η αποδοχή δημιουργούν ένα αίσθημα ασφάλειας. Μελέτες δείχνουν ότι η γονεϊκή στάση επηρεάζει σημαντικά τη ρύθμιση του άγχους, ενώ η υπερβολική ψυχολογική πίεση μπορεί να το ενισχύσει (Yap et al., 2014). Η ουσιαστική ακρόαση, χωρίς υποτίμηση ή βιασύνη για λύσεις, είναι καθοριστική. Φράσεις όπως «μην αγχώνεσαι» συχνά δεν βοηθούν. Αντίθετα, η εμπιστοσύνη, η σταθερότητα και το μήνυμα «σε βλέπω, σε ακούω και είμαι εδώ» λειτουργούν υποστηρικτικά.
Όταν το άγχος επιμένει και περιορίζει τη ζωή του εφήβου, η έγκαιρη επαγγελματική παρέμβαση μειώνει τον κίνδυνο χρόνιας πορείας στην ενήλικη ζωή (Essau et al., 2014). Η αναζήτηση βοήθειας είναι πράξη φροντίδας και όχι αδυναμίας. Το άγχος στην εφηβεία δεν ορίζει τον έφηβο ούτε το μέλλον του. Με την κατάλληλη υποστήριξη, μπορεί να μάθει να το διαχειρίζεται και να χτίσει ψυχική ανθεκτικότητα. Η έγκαιρη κατανόηση και φροντίδα μπορεί να κάνει τη διαφορά όχι μόνο στο παρόν, αλλά και στη μετέπειτα ψυχική υγεία του ενήλικα που θα γίνει.
