Η ανισότητα ανάμεσα σε άνδρες και γυναίκες δεν φαίνεται μόνο στους μισθούς ή στις θέσεις εξουσίας. Κρύβεται στις αμέτρητες ώρες εργασίας που δεν πληρώνονται ποτέ, στα προϊόντα που κοστίζουν περισσότερο μόνο και μόνο επειδή απευθύνονται σε γυναίκες, και σε βασικές ανάγκες που εξακολουθούν να αποτελούν οικονομικό βάρος.
Από την «αόρατη» εργασία στο σπίτι, μέχρι το μισθολογικό χάσμα και το κόστος της περιόδου, η καθημερινότητα πολλών γυναικών καθορίζεται από ανισότητες που θεωρούνται συχνά δεδομένες. Οι αριθμοί, όμως, δείχνουν μια διαφορετική εικόνα: μια οικονομία στην οποία οι γυναίκες συνεχίζουν να εργάζονται περισσότερο, να πληρώνονται λιγότερο και να επιβαρύνονται με επιπλέον κόστη απλώς λόγω φύλου.
«Αόρατη» εργασία: Δύο ώρες παραπάνω την ημέρα
Η απλήρωτη εργασία αποτελεί κρίσιμο κομμάτι της έμφυλης ανισότητας στην Ευρώπη. Οι γυναίκες αφιερώνουν κατά μέσο όρο δύο ώρες περισσότερες την ημέρα σε απλήρωτη εργασία σε σύγκριση με τους άνδρες.
Στις χώρες του ΟΟΣΑ, οι γυναίκες πραγματοποιούν σχεδόν διπλάσια απλήρωτη εργασία από τους άνδρες καθημερινά. Σε 23 ευρωπαϊκές χώρες, το χάσμα φτάνει στο 86%, με τις γυναίκες να αφιερώνουν 262 λεπτά την ημέρα σε απλήρωτη εργασία έναντι 141 λεπτών των ανδρών — δηλαδή περίπου δύο ώρες παραπάνω καθημερινά.
Οι μεγαλύτερες ανισότητες παρατηρούνται στην Τουρκία (349%), την Πορτογαλία (242%), την Ελλάδα (173%) και την Ιταλία (134%). Ακόμη και στην Ισπανία, οι γυναίκες κάνουν σχεδόν διπλάσια απλήρωτη εργασία από τους άνδρες (98%).
Στην Ελλάδα, οι άνδρες αφιερώνουν μόλις 95 λεπτά ημερησίως σε απλήρωτη εργασία, ενώ οι γυναίκες 259 λεπτά.
Μισθολογικό χάσμα: Το κόστος κάθε ώρας εργασίας
Για πρώτη φορά, η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) αποτυπώνει με μετρήσιμα στοιχεία το μισθολογικό χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών στην Ελλάδα. Το «Χάσμα Αμοιβών» υπολογίζεται ως η διαφορά μεταξύ των μέσων ακαθάριστων ωριαίων αποδοχών ανδρών και γυναικών, εκφρασμένη ως ποσοστό των αποδοχών των ανδρών. Με απλά λόγια, πρόκειται για το ποσοστό κατά το οποίο οι γυναίκες πληρώνονται λιγότερο για κάθε ώρα εργασίας.
Το χάσμα παραμένει σχεδόν αμετάβλητο τα τελευταία χρόνια:
- 2022: 13,4%
- 2023: 13,6%
- 2024: 13,4%
Κατά μέσο όρο, οι γυναίκες συνεχίζουν να αμείβονται αισθητά λιγότερο από τους άνδρες.
Pink tax και «φτώχεια περιόδου»
Κάθε μήνα, περισσότερα από 2 δισεκατομμύρια άτομα σε όλο τον κόσμο βιώνουν έμμηνο ρύση — μια φυσική και υγιή διαδικασία. Παράλληλα, εκατομμύρια γυναίκες και κορίτσια δεν έχουν πρόσβαση στα απαραίτητα προϊόντα περιόδου.
Το λεγόμενο pink tax σημαίνει ότι προϊόντα που απευθύνονται σε γυναίκες κοστίζουν περισσότερο από αντίστοιχα ανδρικά. Η «φτώχεια περιόδου» αφορά την αδυναμία αγοράς προϊόντων περιόδου, αλλά και πρόσβασης σε υγιεινή, εκπαίδευση και ενημέρωση.
Αυτό το φαινόμενο επηρεάζει γυναίκες σε όλο τον κόσμο, από χώρες χαμηλού εισοδήματος όπως το Μπανγκλαντές και η Μαδαγασκάρη, μέχρι ανεπτυγμένες χώρες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, όπου πολλοί αναφέρουν δυσκολία στην αγορά προϊόντων περιόδου, ειδικά σε νοικοκυριά με χαμηλό εισόδημα.
Ευρώπη: Το οικονομικό βάρος της περιόδου
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, περίπου το 10% των ατόμων που έχουν έμμηνο ρύση βιώνει εμμηνορροϊκή φτώχεια, με μεγαλύτερη συχνότητα σε χαμηλό εισόδημα, πρόσφυγες, νέους και άτομα με αναπηρία.
Ο ΦΠΑ για προϊόντα περιόδου διαφέρει μεταξύ κρατών-μελών, αλλά στην Ελλάδα παραμένει στο 24%, έναν από τους υψηλότερους στην ΕΕ. Αυτό σημαίνει:
- Τα προϊόντα περιόδου φορολογούνται με τον κανονικό υψηλό συντελεστή ΦΠΑ.
- Δεν εφαρμόζεται ουσιαστική φορολογική μείωση όπως σε άλλες χώρες (Ιρλανδία, Κύπρος).
Η οικονομική ανισότητα λόγω φύλου δεν είναι μόνο ζήτημα μισθών ή εργασίας. Είναι καθημερινό, ορατό και αόρατο μαζί — από το σπίτι και την αγορά, μέχρι το σώμα και την υγεία.
