Η Τεχνητή Νοημοσύνη περνά από τον χώρο εργασίας στην προσωπική μας ζωή, αναλαμβάνοντας καθημερινές υποχρεώσεις ακόμη και μεταξύ συντρόφων. Μπορεί όμως να συμβάλει σε μια πιο ισότιμη κατανομή της φροντίδας ή κινδυνεύει να αναπαράγει τις ίδιες ανισότητες με νέα μέσα;
Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν περιορίζεται πλέον στο γραφείο. Οι λεγόμενοι AI agents – ψηφιακοί βοηθοί που μπορούν να εκτελούν αυτόνομα μια σειρά από εργασίες – αρχίζουν να αποκτούν ρόλο και στην προσωπική ζωή των ανθρώπων.
Μπορούν να κλείσουν ένα ραντεβού, να οργανώσουν ένα ταξίδι, να ακυρώσουν μια συνδρομή ή να υπενθυμίσουν μια οικογενειακή υποχρέωση. Η νέα εξέλιξη, όμως, είναι ότι οι ψηφιακοί βοηθοί διαφορετικών ανθρώπων μπορούν πλέον να επικοινωνούν μεταξύ τους.
Και κάπου εδώ η συζήτηση παύει να αφορά μόνο την τεχνολογία. Αφορά τις σχέσεις, την ισότητα, την κατανομή των ευθυνών και το ποιος τελικά αναλαμβάνει το συχνά αόρατο βάρος της καθημερινής ζωής.
Όταν οι ψηφιακοί βοηθοί «συνεννοούνται» αντί για εμάς
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Instinct, ένας βοηθός Τεχνητής Νοημοσύνης που έγινε δημοφιλής στη Silicon Valley μετά την κυκλοφορία του τον Αύγουστο.
Η πλατφόρμα μπορεί να αναλαμβάνει εργασίες όπως κρατήσεις ξενοδοχείων, προγραμματισμό ραντεβού και ακυρώσεις συνδρομών.
Τον Σεπτέμβριο, ο 23χρονος ιδρυτής του, Νόα Σιν, παρουσίασε μια νέα λειτουργία με την ονομασία «Trusted Person». Μέσω αυτής, ο AI agent ενός χρήστη μπορεί να επικοινωνεί με τον αντίστοιχο ψηφιακό βοηθό ενός άλλου προσώπου, ώστε να συντονίζουν κοινά σχέδια και υποχρεώσεις.
Για ένα ζευγάρι, αυτό μπορεί να σημαίνει ότι ένα μέρος της καθημερινής οργάνωσης περνά πλέον στους ψηφιακούς βοηθούς του.
Ο επιχειρηματίας Άλεξ Μπόρκιν, για παράδειγμα, χρησιμοποιεί το Instinct σε συνδυασμό με τον αντίστοιχο πράκτορα της συζύγου του. Το ζευγάρι, που έχει δύο μικρά παιδιά και περιμένει τρίτο, αξιοποιεί τους AI agents για τη διαχείριση κοινών υποχρεώσεων.
Στα τρίτα γενέθλια της κόρης τους, οι ψηφιακοί βοηθοί έστειλαν ξεχωριστές υπενθυμίσεις στους δύο γονείς για όσα είχε αναλάβει ο καθένας, όπως την παραγγελία φαγητού.
Εκ πρώτης όψεως, πρόκειται απλώς για μια πρακτική διευκόλυνση. Πίσω από αυτήν, όμως, βρίσκεται ένα πολύ μεγαλύτερο κοινωνικό ζήτημα.
Μπορεί η AI να μειώσει την «αόρατη εργασία»;
Η καθημερινότητα ενός νοικοκυριού δεν αποτελείται μόνο από τις εργασίες που βλέπουμε.
Υπάρχει και η διαρκής νοητική οργάνωση: κάποιος πρέπει να θυμηθεί το ραντεβού του παιδιού, να διαπιστώσει ότι τελειώνουν τα ψώνια, να οργανώσει ένα οικογενειακό τραπέζι, να προγραμματίσει τις διακοπές, να θυμηθεί ένα δώρο ή να ελέγξει εάν μια υποχρέωση ολοκληρώθηκε.
Αυτό το «αόρατο» νοητικό και οργανωτικό φορτίο αποτελεί εδώ και χρόνια αντικείμενο συζήτησης γύρω από την ισότητα μέσα στην οικογένεια.
Η ψυχοθεραπεύτρια Άννι Ράιτ επισημαίνει ότι στις ετεροφυλόφιλες σχέσεις το συγκεκριμένο βάρος συχνά επιβαρύνει περισσότερο τις γυναίκες.
Και εδώ προκύπτει ένα ενδιαφέρον ερώτημα: θα μπορούσε η Τεχνητή Νοημοσύνη να συμβάλει σε μια δικαιότερη κατανομή αυτού του φορτίου;
Θεωρητικά, ένας AI agent μπορεί να αναλάβει υπενθυμίσεις, προγραμματισμό και μέρος των επαναλαμβανόμενων υποχρεώσεων. Αυτό θα μπορούσε να περιορίσει το νοητικό βάρος που επωμίζεται ένα μέλος του ζευγαριού.
Υπάρχει όμως μια κρίσιμη λεπτομέρεια.
Ακόμη και όταν μια εργασία εκτελείται από την Τεχνητή Νοημοσύνη, κάποιος πρέπει πρώτα να σκεφτεί ότι χρειάζεται να γίνει. Κάποιος πρέπει να δώσει την εντολή και, σε αρκετές περιπτώσεις, να ελέγξει το αποτέλεσμα.
Αν αυτός ο ρόλος εξακολουθεί να πέφτει μονίμως στον ίδιο άνθρωπο, τότε η τεχνολογία μπορεί να έχει αυτοματοποιήσει την εργασία χωρίς να έχει αλλάξει πραγματικά την ανισότητα που βρίσκεται πίσω από αυτήν.
Η τεχνολογία δεν είναι από μόνη της συμπεριληπτική
Αυτό είναι ένα ευρύτερο ζήτημα που συνοδεύει την εξάπλωση της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Ένα ψηφιακό εργαλείο δεν γίνεται αυτομάτως συμπεριληπτικό επειδή είναι καινοτόμο.
Ο τρόπος με τον οποίο σχεδιάζεται, τα δεδομένα πάνω στα οποία λειτουργεί και – κυρίως – ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιείται μπορούν είτε να περιορίσουν υπάρχουσες ανισότητες είτε να τις μεταφέρουν αυτούσιες στο ψηφιακό περιβάλλον.
Στην περίπτωση των σχέσεων, για παράδειγμα, ένας AI agent μπορεί να διευκολύνει την ισότιμη κατανομή των οικογενειακών υποχρεώσεων. Μπορεί όμως και να επιτρέψει σε έναν σύντροφο να αποστασιοποιηθεί ακόμη περισσότερο από αυτές, θεωρώντας ότι «θα το αναλάβει η AI».
Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο τι μπορεί να κάνει η τεχνολογία, αλλά και ποιος αποφασίζει τι θα κάνει και για ποιον.
Ιδιωτικότητα: Πόσα πρέπει να γνωρίζει ένας AI agent για εμάς;
Υπάρχει και μια δεύτερη, εξίσου σημαντική διάσταση: η προστασία της ιδιωτικότητας.
Για να μπορεί ένας AI agent να οργανώνει αποτελεσματικά την καθημερινότητα ενός ανθρώπου, χρειάζεται πρόσβαση σε σημαντικό μέρος της ψηφιακής ζωής του.
Ανάλογα με τις λειτουργίες του, αυτό μπορεί να σημαίνει πρόσβαση σε email, ημερολόγια, λογαριασμούς ηλεκτρονικών καταστημάτων ή ακόμη και στοιχεία πληρωμών.
Και όταν δύο ψηφιακοί βοηθοί αρχίζουν να επικοινωνούν μεταξύ τους, το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο: ποια δεδομένα ενός ανθρώπου μπορούν να μεταφερθούν στον ψηφιακό βοηθό κάποιου άλλου;
Χρήστες του Instinct έχουν ήδη εκφράσει προβληματισμούς γύρω από την προστασία προσωπικών δεδομένων και πιθανές διαρροές πληροφοριών.
Ο Άλεξ Μπόρκιν, για παράδειγμα, επέλεξε να συνδέσει το σύστημα μόνο με λογαριασμούς ηλεκτρονικών καταστημάτων, χωρίς να του δώσει απευθείας πρόσβαση στα στοιχεία της πιστωτικής του κάρτας, ενώ χρησιμοποιεί και ξεχωριστό προσωρινό email.
Η εμπιστοσύνη μέσα σε μια σχέση αποκτά, επομένως, μια εντελώς νέα διάσταση: δεν αφορά μόνο τους δύο ανθρώπους, αλλά και την τεχνολογία που βρίσκεται ανάμεσά τους.
Τι δεν πρέπει να αναθέσουμε σε έναν αλγόριθμο;
Υπάρχει, τέλος, και ένα όριο που δεν είναι τεχνικό αλλά ανθρώπινο.
Ένας AI agent μπορεί να οργανώσει ένα ταξίδι, να θυμίσει μια επέτειο ή να αγοράσει ένα δώρο. Δεν μπορεί όμως να υποκαταστήσει τη σημασία που έχει η προσωπική σκέψη πίσω από αυτές τις πράξεις.
Ούτε μπορεί να επιλύσει μια πραγματική διαφωνία.
Αν δύο σύντροφοι διαφωνούν για το πόσο χρόνο περνούν με την οικογένεια του ενός, η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να βρει την καλύτερη ημερομηνία για την επόμενη επίσκεψη. Δεν μπορεί να αποφασίσει αν η συγκεκριμένη επίσκεψη αποτελεί δίκαιο συμβιβασμό για τους δύο.
Μπορεί, λοιπόν, να περιορίσει ορισμένες καθημερινές τριβές. Δεν μπορεί να αναλάβει την επικοινωνία, τη συναίνεση, την ενσυναίσθηση και την αμοιβαία φροντίδα που απαιτεί μια ανθρώπινη σχέση.
Το έδειξε με χιούμορ και ένα πραγματικό περιστατικό.
Ο Μάικλ Στοθάρντ, εταίρος της Firstminute Capital στο Ηνωμένο Βασίλειο, χρησιμοποιεί το Instinct μαζί με τη σύζυγό του και θέλησε να δοκιμάσει κάτι περισσότερο από την οργάνωση καθημερινών υποχρεώσεων.
Ο πράκτοράς του μετέφερε στη σύζυγό του το μήνυμα: «Ο Μάικλ ζητά από το Instinct του να σου πει: “Σ’ αγαπώ”».
Η απάντησή της ήταν άμεση: «Πες του ότι είναι ηλίθιος».
Ίσως αυτή η μικρή ιστορία συνοψίζει και το μεγαλύτερο όριο της τεχνολογίας στις ανθρώπινες σχέσεις.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να μας βοηθήσει να οργανώσουμε καλύτερα τη ζωή μας. Μπορεί ακόμη και να συμβάλει στη δικαιότερη κατανομή ορισμένων καθημερινών υποχρεώσεων. Δεν μπορεί, όμως, να δημιουργήσει από μόνη της ισότητα, φροντίδα ή ουσιαστική επικοινωνία.
Αυτά εξακολουθούν να είναι δική μας ευθύνη.
