Η Ελλάδα στην κορυφή των ανησυχητικών στατιστικών
Οι λεγόμενες «θεραπείες μεταστροφής» δεν είναι θεραπείες. Πρόκειται για πρακτικές βασισμένες σε ψευδοεπιστημονικούς ισχυρισμούς, που επιχειρούν να «διορθώσουν» τον σεξουαλικό προσανατολισμό ή την ταυτότητα φύλου ενός ανθρώπου. Στην πραγματικότητα, αποτελούν μορφές κακοποίησης που αφήνουν βαθιά ψυχικά και σωματικά τραύματα.
Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση της ILGA Europe, σχεδόν ένας στους τέσσερις LGBTQ+ ανθρώπους στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχει εκτεθεί σε κάποια μορφή πρακτικών μεταστροφής. Η μελέτη βασίζεται σε δεδομένα της έρευνας LGBTIQ III (2023) της Υπηρεσίας Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ (FRA) και αποτελεί την πρώτη της νέας σειράς «Intersections Reports».
Τι περιλαμβάνουν οι πρακτικές μεταστροφής
Οι πρακτικές αυτές μπορούν να εμφανιστούν με πολλές μορφές:
- πιέσεις ή παρεμβάσεις από την οικογένεια
- θρησκευτικές τελετές ή «πνευματική καθοδήγηση»
- ψυχολογική ή ψυχιατρική «θεραπεία»
- φαρμακευτική αγωγή χωρίς ιατρική ένδειξη
- λεκτική κακοποίηση, ταπείνωση
- σωματική και σεξουαλική βία
Τα τρανς, non-binary και ίντερσεξ άτομα καταγράφουν σημαντικά υψηλότερα ποσοστά έκθεσης σε σύγκριση με cisgender ερωτηθέντες, γεγονός που αναδεικνύει τις πολλαπλές διακρίσεις που αντιμετωπίζουν.
Ελλάδα: πρώτη σε έκθεση, πρώτη σε ευθύνη
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι η Ελλάδα καταγράφει το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ, με 38% των ερωτηθέντων να δηλώνουν ότι έχουν υποστεί πρακτικές μεταστροφής. Αντίθετα, σε χώρες όπως η Γαλλία, η Ιταλία και η Ολλανδία, το αντίστοιχο ποσοστό ανέρχεται στο 18%.
Οι συνέπειες είναι άμεσες και βαριές: σχεδόν όλα τα άτομα που υπέστησαν σωματική, σεξουαλική ή λεκτική κακοποίηση δηλώνουν ότι αποφεύγουν δημόσιους χώρους, από φόβο για επιθέσεις, απειλές ή παρενόχληση λόγω της ταυτότητάς τους.
Πίεση, φόβος και «συγκατάθεση»
Η έρευνα δείχνει ότι κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες παίζουν καθοριστικό ρόλο. Πάνω από το ένα τέταρτο των τρανς ανδρών που αντιμετώπιζαν οικονομικές δυσκολίες δήλωσαν ότι είχαν συναινέσει σε πρακτικές μεταστροφής έπειτα από πιέσεις ή απειλές. Παράλληλα, το 22% των τρανς γυναικών ηλικίας 40–54 ετών ανέφερε ότι είχε δώσει τη συγκατάθεσή του σε κάποιο στάδιο της ζωής του.
Η «συναίνεση», ωστόσο, όταν βασίζεται στον φόβο, την κοινωνική απομόνωση ή την οικονομική ανασφάλεια, δεν μπορεί να θεωρηθεί ελεύθερη επιλογή.
Διακρίσεις με κοινωνικό και οικονομικό κόστος
Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, οι διακρίσεις λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού κοστίζουν στην ΕΕ έως και 89 εκατομμύρια ευρώ ετησίως σε ΑΕΠ, λόγω μειωμένης παραγωγικότητας, χαμηλότερων εισοδημάτων και αποκλεισμών από την αγορά εργασίας.
Ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες και η ανάγκη για πράξη
Τον Ιανουάριο, η Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης ενέκρινε ψήφισμα που καλεί τα κράτη-μέλη να απαγορεύσουν ρητά με νόμο τις πρακτικές μεταστροφής, να προβλέψουν ποινικές κυρώσεις και να δημιουργήσουν μηχανισμούς παρακολούθησης και υποστήριξης των θυμάτων.
Όπως τόνισε η Helena Dalli, πρώην Ευρωπαία Επίτροπος για την Ισότητα: «Οι πρακτικές αυτές βασίζονται στο ψέμα ότι η διαφορετικότητα είναι ελάττωμα. Επιμένουν μόνο επειδή οι θεσμοί και τα κράτη το επιτρέπουν».
Παρότι το ψήφισμα δεν είναι νομικά δεσμευτικό, ασκεί σημαντική πολιτική πίεση. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει εγκρίνει στρατηγική για την αντιμετώπιση των αυξανόμενων επιθέσεων κατά της LGBTQ+ κοινότητας.
Σήμερα, τα μισά κράτη-μέλη της ΕΕ διαθέτουν εθνική στρατηγική για την ισότητα, ενώ τουλάχιστον οκτώ χώρες –μεταξύ τους και η Ελλάδα– έχουν προχωρήσει σε απαγόρευση των «θεραπειών» μεταστροφής.
Η πρόκληση, ωστόσο, παραμένει: η νομοθεσία να γίνει πράξη και η αποδοχή να γίνει καθημερινότητα.
