Πότε είμαστε «πολύ μικροί» για να μας πάρουν στα σοβαρά και πότε γινόμαστε «πολύ μεγάλοι» για να διεκδικήσουμε μια νέα αρχή; Το βιβλίο της Κλαίρης Χατζηγιάννη, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις ΦΙΛΝΤΙΣΙ, φωτίζει τις αόρατες διακρίσεις που συνδέονται με την ηλικία και ανοίγει μια ουσιαστική συζήτηση για τη διαφορετικότητα, την ισότητα και τη συμπερίληψη σε κάθε στάδιο της ζωής.

Η ηλικία είναι ένας αριθμός. Κι όμως, πολλές φορές η κοινωνία τη μετατρέπει σε κριτήριο για το τι μπορούμε να κάνουμε, τι δικαιούμαστε να ονειρευόμαστε και ποιες ευκαιρίες μάς αναλογούν. Από τη νεότητα μέχρι την τρίτη ηλικία, οι άνθρωποι έρχονται αντιμέτωποι με στερεότυπα που περιορίζουν τις επιλογές τους, αμφισβητούν τις ικανότητές τους και καθορίζουν, συχνά αυθαίρετα, τη θέση τους στην κοινωνία.

Αυτή την πραγματικότητα αναδεικνύει το βιωματικό βιβλίο «Ακόμη Εδώ; Χώρο στο Χρόνο» της Κλαίρης Χατζηγιάννη, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις ΦΙΛΝΤΙΣΙ. Ένα έργο αφιερωμένο στον ηλικιακό ρατσισμό (ageism), μια μορφή διάκρισης που δεν αφορά αποκλειστικά τους μεγαλύτερους ανθρώπους, αλλά μπορεί να εμφανιστεί σε κάθε ηλικία, επηρεάζοντας την προσωπική, κοινωνική και επαγγελματική ζωή.

Ο ηλικιακός ρατσισμός μάς ακολουθεί σε όλη τη ζωή

«Είσαι πολύ μικρή για να ξέρεις». «Θα έρθει η ώρα σου». «Δεν είσαι πια σε ηλικία για τέτοια πράγματα».

Φράσεις που ακούγονται καθημερινά, πολλές φορές χωρίς να αναγνωρίζεται το βάρος τους. Πίσω τους, όμως, κρύβονται προκαταλήψεις που συνδέουν την αξία, τις δυνατότητες και τις επιθυμίες ενός ανθρώπου με την ηλικία του.

Η Κλαίρη Χατζηγιάννη επιλέγει να προσεγγίσει το φαινόμενο μέσα από μια βιωματική αφήγηση που ξεκινά από τη δεύτερη δεκαετία της ζωής και εξελίσσεται ανά δεκαετία. Μέσα από προσωπικές εμπειρίες και κοινωνικές παρατηρήσεις, αναδεικνύει πώς τα ηλικιακά στερεότυπα αλλάζουν μορφή με την πάροδο του χρόνου, διατηρώντας όμως την ίδια περιοριστική λογική.

Στα νεότερα χρόνια, η ηλικία μπορεί να χρησιμοποιείται ως επιχείρημα αμφισβήτησης της ωριμότητας και της ικανότητας. Αργότερα, μετατρέπεται σε ένα άτυπο κοινωνικό χρονοδιάγραμμα που υπαγορεύει πότε πρέπει κάποιος να έχει αποκτήσει επαγγελματική σταθερότητα, να έχει δημιουργήσει οικογένεια ή να έχει πετύχει συγκεκριμένους στόχους. Και όταν αυτά τα ορόσημα δεν ακολουθούνται, η κοινωνική πίεση συχνά εντείνεται.

Η ηλικία ως αόρατο εμπόδιο στην εργασία και στις ίσες ευκαιρίες

Ο ηλικιακός ρατσισμός αποτελεί και ζήτημα ισότιμης συμμετοχής στην επαγγελματική ζωή.

Ένας νέος εργαζόμενος μπορεί να αντιμετωπίζεται ως άπειρος, ανεξάρτητα από τις γνώσεις και τις δεξιότητές του. Αντίστοιχα, ένας μεγαλύτερος σε ηλικία επαγγελματίας μπορεί να θεωρείται λιγότερο ευέλικτος, λιγότερο εξοικειωμένος με τις νέες τεχνολογίες ή λιγότερο κατάλληλος για μια νέα θέση ευθύνης.

Και στις δύο περιπτώσεις, η ηλικία λειτουργεί ως φίλτρο αξιολόγησης πριν ακόμη εξεταστούν οι πραγματικές δυνατότητες του ανθρώπου.

Η συμπερίληψη στον χώρο εργασίας, ωστόσο, προϋποθέτει κάτι περισσότερο από τη συνύπαρξη διαφορετικών ηλικιακών ομάδων. Απαιτεί ένα περιβάλλον στο οποίο η εμπειρία, η δημιουργικότητα, η γνώση και η διάθεση για εξέλιξη αναγνωρίζονται χωρίς ηλικιακούς αποκλεισμούς.

Η συνεργασία μεταξύ των γενεών μπορεί να αποτελέσει σημαντικό πλεονέκτημα, όταν οι άνθρωποι έχουν τη δυνατότητα να μαθαίνουν ο ένας από τον άλλον και να συμμετέχουν ισότιμα.

Όταν ο ηλικιακός ρατσισμός συναντά τις έμφυλες διακρίσεις

Ιδιαίτερη διάσταση αποκτά το φαινόμενο στην περίπτωση των γυναικών, καθώς τα ηλικιακά στερεότυπα συχνά συνδέονται με τις κοινωνικές προσδοκίες γύρω από την εμφάνιση, τη μητρότητα, την επαγγελματική εξέλιξη και τις προσωπικές επιλογές.

Μια γυναίκα μπορεί να θεωρείται «πολύ νέα» για να αναλάβει μια θέση ευθύνης και, λίγα χρόνια αργότερα, «πολύ μεγάλη» για να αλλάξει επαγγελματική πορεία ή να διεκδικήσει μια νέα ευκαιρία.

Αυτή η διασταύρωση ηλικιακών και έμφυλων διακρίσεων αναδεικνύει την ανάγκη να αντιμετωπίζουμε τη διαφορετικότητα συνολικά, αναγνωρίζοντας ότι οι προκαταλήψεις δεν λειτουργούν πάντοτε μεμονωμένα, αλλά συχνά αλληλοενισχύονται.

Όταν τα στερεότυπα γίνονται προσωπικά όρια

Μία από τις πιο ουσιαστικές διαστάσεις του βιβλίου είναι η αναφορά στον εσωτερικευμένο ηλικιακό ρατσισμό.

Πρόκειται για τη στιγμή που οι κοινωνικές προκαταλήψεις παύουν να εκφράζονται μόνο από τους άλλους και αρχίζουν να επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον ίδιο μας τον εαυτό.

Όταν κάποιος διστάζει να ξεκινήσει σπουδές, να αλλάξει επάγγελμα, να δημιουργήσει μια νέα σχέση ή να πραγματοποιήσει ένα όνειρο επειδή θεωρεί ότι «πέρασε η ηλικία του», τότε τα κοινωνικά στερεότυπα έχουν μετατραπεί σε προσωπικούς περιορισμούς.

Όπως χαρακτηριστικά γράφει η Κλαίρη Χατζηγιάννη:

«Γιατί ο ηλικιακός ρατσισμός δεν είναι μόνο αυτά που σου λένε. Είναι κι αυτά που σε μαθαίνουν να μη λες».

Το βιβλίο μάς καλεί να αναρωτηθούμε όχι μόνο πώς αντιμετωπίζουμε τους ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών, αλλά και πόσο συχνά αναπαράγουμε οι ίδιοι τέτοιες αντιλήψεις, ακόμη και χωρίς να το συνειδητοποιούμε.

Η συμπερίληψη δεν σταματά σε καμία ηλικία

Σε μια κοινωνία που επιδιώκει να σέβεται τη διαφορετικότητα, η ηλικία δεν μπορεί να αποτελεί λόγο αποκλεισμού από την εργασία, την εκπαίδευση, την κοινωνική συμμετοχή ή την προσωπική εξέλιξη.

Η ουσιαστική συμπερίληψη σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα να ακούγεται, να εξελίσσεται, να δημιουργεί και να επαναπροσδιορίζει τη ζωή του, ανεξάρτητα από το πόσων ετών είναι.

Σημαίνει επίσης ότι η νεότητα δεν πρέπει να ταυτίζεται με την ανωριμότητα, όπως και η μεγαλύτερη ηλικία δεν πρέπει να ταυτίζεται με την αδυναμία, την αδράνεια ή την έλλειψη προοπτικής.

Το «Ακόμη Εδώ; Χώρο στο Χρόνο» δεν επιχειρεί να παρουσιάσει τη γήρανση ως κάτι που πρέπει να αποφύγουμε. Αντίθετα, μας προσκαλεί να επανεξετάσουμε τη σχέση μας με τον χρόνο και τις κοινωνικές προσδοκίες που τον συνοδεύουν.

«Αν κάθε ηλικία αναγνωριζόταν ως ζωντανός χρόνος, που γεννά και στοχάζεται ταυτόχρονα. Αν η τόλμη δεν είχε ημερομηνία λήξης», γράφει η συγγραφέας.

Μέσα από αυτή την οπτική, το βιβλίο γίνεται αφορμή για έναν ευρύτερο διάλογο γύρω από τον σεβασμό, την αποδοχή και το δικαίωμα κάθε ανθρώπου να ορίζει τη δική του διαδρομή.

Γιατί η διαφορετικότητα περιλαμβάνει και την ηλικία. Και μια πραγματικά συμπεριληπτική κοινωνία είναι εκείνη που δημιουργεί χώρο για όλους, σε κάθε φάση της ζωής τους.

Όπως συνοψίζεται και στο κεντρικό μήνυμα του βιβλίου: «Πίσω από κάθε ηλικία υπάρχει ένας άνθρωπος. Και κανένας άνθρωπος δεν χωράει μόνο σε έναν αριθμό».

Λίγα λόγια για το βιβλίο

Τίτλος: «Ακόμη Εδώ; Χώρο στο Χρόνο», Συγγραφέας: Κλαίρη Χατζηγιάννη, Εκδόσεις: ΦΙΛΝΤΙΣΙ

Θεματολογία: Ηλικιακός ρατσισμός (ageism), κοινωνικά στερεότυπα, έμφυλες διακρίσεις, ισότητα, διαφορετικότητα και συμπερίληψη.

Περισσότερες πληροφορίες: facebook.com/akomiedo.xorostoxrono