Aπό την Κυριακή Παπαγιατζόγλου
Από την εξιδανίκευση της υποταγής στην αμφισβήτηση της πατριαρχίας. Γυναίκες που κάποτε υπερασπίζονταν τους παραδοσιακούς έμφυλους ρόλους μιλούν πλέον για οικονομικό έλεγχο, κακοποίηση και την ανάγκη της προσωπικής ελευθερίας.
Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η ζωή μιας tradwife μοιάζει συχνά με σκηνή από μια νοσταλγική ταινία της δεκαετίας του 1950. Καλοφτιαγμένα σπίτια, σπιτικό ψωμί, χαμογελαστά παιδιά, περιποιημένες γυναίκες και σύζυγοι που αναλαμβάνουν τον ρόλο του οικονομικού προστάτη της οικογένειας.
Πίσω όμως από την προσεκτικά επιμελημένη εικόνα της «ευτυχισμένης νοικοκυράς», αναδεικνύεται μια διαφορετική πραγματικότητα. Πρώην υποστηρίκτριες του κινήματος των tradwives μιλούν δημόσια για τις εμπειρίες τους, αμφισβητούν τις αντιφεμινιστικές αντιλήψεις που κάποτε προωθούσαν και διεκδικούν κάτι που θεωρούσαν περιττό: την οικονομική και προσωπική τους ανεξαρτησία.
Το ερώτημα δεν είναι αν μια γυναίκα μπορεί να επιλέξει να αφοσιωθεί στην οικογένειά της. Φυσικά και μπορεί. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι αν έχει πραγματικά τη δυνατότητα να επιλέξει κάτι διαφορετικό.
Τι κρύβεται πίσω από την αισθητική των tradwives;
Ο όρος tradwife, συντομογραφία του traditional wife, περιγράφει γυναίκες που υιοθετούν παραδοσιακούς ρόλους μέσα στον γάμο, δίνοντας προτεραιότητα στη φροντίδα του σπιτιού, στην ανατροφή των παιδιών και στην υποστήριξη του συζύγου τους.
Η επιλογή αυτή δεν είναι από μόνη της προβληματική. Η διαφορετικότητα και η συμπερίληψη προϋποθέτουν τον σεβασμό στις διαφορετικές μορφές οικογενειακής ζωής και στις προσωπικές επιλογές των γυναικών.
Ωστόσο, ένα μέρος του διαδικτυακού κινήματος των tradwives συνδέεται με υπερσυντηρητικές πολιτικές αντιλήψεις, τον χριστιανικό φονταμενταλισμό και την αμερικανική ακροδεξιά. Σε αυτό το περιβάλλον, η παραδοσιακή οικογένεια δεν παρουσιάζεται απλώς ως μία επιλογή, αλλά ως το μοναδικό αποδεκτό μοντέλο ζωής.
Η γυναίκα καλείται να είναι υποτακτική, ο άνδρας να έχει τον τελευταίο λόγο και η οικονομική εξάρτηση να θεωρείται ένδειξη οικογενειακής αρμονίας.
Η δημοσιογράφος Seyward Darby, συγγραφέας του βιβλίου Sisters in Hate, έχει αναλύσει τον ρόλο των γυναικών στα λευκά εθνικιστικά κινήματα των ΗΠΑ. Όπως επισημαίνει, η οικεία και φαινομενικά ακίνδυνη εικόνα της παραδοσιακής συζύγου μπορεί να λειτουργήσει ως αποτελεσματικό μέσο προβολής ακραίων ιδεολογικών θέσεων.
Έτσι, η αισθητική της οικογενειακής θαλπωρής μπορεί να μετατραπεί σε εργαλείο κανονικοποίησης της έμφυλης ανισότητας.
Από το «RIP Feminism» στην αναζήτηση προστασίας
Η περίπτωση της Bernadine Bluntly αποτυπώνει τις αντιφάσεις αυτού του κόσμου.
Η πρώην συντηρητική influencer προωθούσε δημόσια αντιφεμινιστικά μηνύματα, πουλώντας ακόμη και μπλουζάκια με το σύνθημα «RIP Feminism». Είχε επίσης υποστηρίξει τον διορισμό του Brett Kavanaugh στο Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ.
Στη συνέχεια, όμως, η προσωπική της εμπειρία την οδήγησε σε διαφορετική κατεύθυνση.
Σύμφωνα με όσα έχει καταγγείλει, ο πρώην σύζυγός της ασκούσε οικονομικό και προσωπικό έλεγχο, απαγορεύοντάς της να εργαστεί ή να διαθέτει δικό της τραπεζικό λογαριασμό. Η ίδια προσέφυγε στη δικαιοσύνη ζητώντας προστατευτικά μέτρα.
Η ιστορία της αναδεικνύει μια συχνά αόρατη μορφή έμφυλης βίας: την οικονομική κακοποίηση.
Όταν ένα άτομο δεν έχει πρόσβαση σε χρήματα, εργασία ή προσωπικούς πόρους, η δυνατότητά του να απομακρυνθεί από μια κακοποιητική σχέση περιορίζεται δραματικά.
Η οικονομική εξάρτηση δεν αποτελεί απόδειξη αγάπης ή εμπιστοσύνης. Όταν επιβάλλεται, μπορεί να γίνει μηχανισμός ελέγχου.
Οι πρώην tradwives που προειδοποιούν τις νεότερες γυναίκες
Η Enitza Templeton, πρώην tradwife με σημαντική παρουσία στο TikTok, χρησιμοποιεί πλέον τη διαδικτυακή της επιρροή για να μιλήσει για τους κινδύνους της πλήρους εξάρτησης από έναν σύντροφο.
Ένα από τα βασικά της μηνύματα προς τις νεότερες γυναίκες αφορά την εκπαίδευση.
Η εγκατάλειψη των σπουδών, η απουσία επαγγελματικής εμπειρίας και η μακροχρόνια απομάκρυνση από την αγορά εργασίας μπορεί να δημιουργήσουν σοβαρά εμπόδια όταν μια σχέση τελειώσει ή όταν οι οικογενειακές συνθήκες αλλάξουν.
Η οικονομική ανεξαρτησία δεν αφορά μόνο την επαγγελματική επιτυχία. Αφορά την ασφάλεια, την αυτοδιάθεση και την πραγματική δυνατότητα επιλογής.
Μια γυναίκα μπορεί να επιλέξει να μη δουλεύει εκτός σπιτιού. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να στερείται πρόσβασης στους οικογενειακούς πόρους, ενημέρωσης για τα οικονομικά ή δυνατότητας επιστροφής στην εργασία.
Lauren Southern: Όταν η προσωπική εμπειρία αμφισβητεί την ιδεολογία
Μια ακόμη χαρακτηριστική περίπτωση είναι εκείνη της Lauren Southern, η οποία έγινε γνωστή σε νεαρή ηλικία μέσα από αντιφεμινιστικές και ακροδεξιές τοποθετήσεις.
Το 2015 έγινε viral με το βίντεο «Why I’m Not a Feminist», ενώ αργότερα προκάλεσε αντιδράσεις με τις θέσεις της για τη μετανάστευση, το Ισλάμ και τα δικαιώματα των γυναικών.
Η Southern είχε υπερασπιστεί δημόσια αντιλήψεις που αμφισβητούσαν την ύπαρξη κουλτούρας βιασμού στις δυτικές κοινωνίες.
Μετά τον χωρισμό της το 2023, άρχισε να μιλά διαφορετικά για τις προσωπικές της εμπειρίες και τις έμφυλες σχέσεις εξουσίας.
Στο αυτοβιογραφικό της έργο This Is Not Real Life, περιγράφει την επανεξέταση παλαιότερων πεποιθήσεών της και αναφέρεται σε εμπειρίες κακοποίησης. Έχει επίσης διατυπώσει δημόσια καταγγελίες για σεξουαλική κακοποίηση από τον Andrew Tate, τις οποίες πρέπει να αντιμετωπίζουμε ως ισχυρισμούς της και όχι ως δικαστικά αποδεδειγμένα γεγονότα.
Η μετατόπισή της δεν αναιρεί τις προηγούμενες δημόσιες τοποθετήσεις της ούτε συνεπάγεται απαραίτητα πλήρη απομάκρυνση από κάθε ακραία ιδεολογία.
Αναδεικνύει, ωστόσο, μια ουσιαστική αντίφαση: όταν οι γυναίκες που υποστήριζαν την πατριαρχική ιεραρχία βιώνουν οι ίδιες τις συνέπειες μιας άνισης σχέσης εξουσίας, ορισμένες αρχίζουν να επανεξετάζουν όσα θεωρούσαν αυτονόητα.
Η αόρατη εργασία των γυναικών και το προνόμιο της «παραδοσιακής ζωής»
Υπάρχει και μια ακόμη διάσταση που συχνά απουσιάζει από τα βίντεο των tradwives: το οικονομικό προνόμιο.
Η δυνατότητα ενός νοικοκυριού να στηρίζεται σε ένα μόνο εισόδημα δεν είναι διαθέσιμη σε όλες τις οικογένειες.
Παράλληλα, η οικιακή εργασία, η φροντίδα των παιδιών και η υποστήριξη των ηλικιωμένων αποτελούν πραγματική εργασία, ακόμη κι όταν δεν αμείβονται.
Η αναγνώριση αυτής της εργασίας είναι θεμελιώδης για την έμφυλη ισότητα.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν η φροντίδα αντιμετωπίζεται ως αποκλειστικά γυναικεία υποχρέωση και όταν η οικονομική συνεισφορά του άνδρα μετατρέπεται σε δικαίωμα εξουσίας πάνω στη σύντροφό του.
Η ισότητα δεν απαιτεί όλες οι γυναίκες να ακολουθούν την ίδια επαγγελματική ή οικογενειακή διαδρομή. Απαιτεί, όμως, η επιλογή τους να είναι ελεύθερη, ενημερωμένη και αναστρέψιμη.
Από τα social media στην πραγματική ζωή: Ποιος κερδίζει από το αφήγημα;
Η συγγραφέας και δημοσιογράφος Jo Piazza, η οποία μελέτησε τον κόσμο των tradwives πριν γράψει το μυθιστόρημα Everyone Is Lying to You, έχει αναδείξει τις αντιφάσεις ανάμεσα στη διαδικτυακή εικόνα και στην πραγματικότητα.
Πολλές influencers που προωθούν την οικονομική εξάρτηση των γυναικών από τους συζύγους τους δημιουργούν οι ίδιες εισόδημα μέσα από χορηγίες, διαφημίσεις, συνδρομές και εμπορικές συνεργασίες.
Με άλλα λόγια, ορισμένες γυναίκες κερδίζουν χρήματα προβάλλοντας ένα μοντέλο ζωής που ενθαρρύνει άλλες γυναίκες να εγκαταλείψουν τη δική τους οικονομική αυτονομία.
Αυτή η αντίφαση έχει ιδιαίτερη σημασία σε μια εποχή όπου τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επηρεάζουν τις αντιλήψεις των νέων ανθρώπων για τις σχέσεις, το φύλο και την επιτυχία.
Η εξιδανίκευση της υποταγής μπορεί να παρουσιάζεται ως προσωπική ενδυνάμωση, αλλά η ενδυνάμωση προϋποθέτει τη δυνατότητα άρνησης, διαφωνίας και αποχώρησης.
Η συμπερίληψη σημαίνει δικαίωμα στην επιλογή, όχι υποχρέωση στην υποταγή
Η συζήτηση για τις tradwives δεν πρέπει να μετατραπεί σε αντιπαράθεση ανάμεσα στις εργαζόμενες γυναίκες και στις νοικοκυρές.
Μια συμπεριληπτική κοινωνία οφείλει να σέβεται όλες τις γυναίκες: εκείνες που επιλέγουν την επαγγελματική σταδιοδρομία, εκείνες που αφιερώνονται στη φροντίδα της οικογένειας, εκείνες που συνδυάζουν διαφορετικούς ρόλους, αλλά και εκείνες που δεν επιθυμούν γάμο ή μητρότητα.
Η ουσία βρίσκεται στις συνθήκες κάτω από τις οποίες πραγματοποιούνται αυτές οι επιλογές.
Υπάρχει πρόσβαση στην εκπαίδευση; Υπάρχει οικονομική ασφάλεια; Υπάρχει ισότιμη συμμετοχή στις αποφάσεις; Υπάρχει δυνατότητα εξόδου από μια σχέση χωρίς τον φόβο της φτώχειας ή της βίας;
Αυτά είναι τα ερωτήματα που συνδέουν τη συζήτηση με τη διαφορετικότητα, τη συμπερίληψη και τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Οι προσωπικές ιστορίες πρώην tradwives δεν αποδεικνύουν ότι κάθε παραδοσιακός γάμος είναι καταπιεστικός, ούτε ότι το σύνολο του κινήματος βρίσκεται σε κατάρρευση. Φανερώνουν, όμως, τους κινδύνους που προκύπτουν όταν η ανισότητα εξιδανικεύεται και η εξάρτηση παρουσιάζεται ως γυναικεία αρετή.
Γιατί η πραγματική ελευθερία μιας γυναίκας δεν μετριέται από το αν εργάζεται ή μένει στο σπίτι. Μετριέται από το αν μπορεί να αποφασίζει για τη ζωή της χωρίς φόβο, καταναγκασμό ή οικονομική ομηρία.
Και ίσως αυτό να είναι το σημαντικότερο μήνυμα των γυναικών που εγκαταλείπουν το αφήγημα της «τέλειας παραδοσιακής συζύγου»: η ισότητα δεν απειλεί την οικογένεια. Δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε οι σχέσεις να βασίζονται στον αμοιβαίο σεβασμό και όχι στην εξουσία.
