Γυναίκες, μετανάστες και εργαζόμενοι σε χαμηλόμισθα επαγγέλματα βρίσκονται συχνότερα αντιμέτωποι με εργασιακή ανασφάλεια και οικονομικές ανισότητες. Τι αποκαλύπτει η νέα έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ποιότητα της απασχόλησης και ποια είναι η εικόνα στην Ελλάδα.
Η ισότητα στον χώρο εργασίας δεν εξαντλείται στην πρόσβαση σε μια θέση απασχόλησης. Προϋποθέτει δίκαιες αμοιβές, αξιοπρεπείς συνθήκες, εργασιακή ασφάλεια και πραγματικές δυνατότητες επαγγελματικής εξέλιξης για όλους τους ανθρώπους, ανεξάρτητα από το φύλο, την καταγωγή ή το κοινωνικοοικονομικό τους υπόβαθρο.
Ωστόσο, τα νέα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δείχνουν ότι η ευρωπαϊκή αγορά εργασίας εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από σημαντικές ανισότητες.
Η έκθεση European Employment and Social Outlook 2026, που δημοσιεύθηκε στις 13 Οκτωβρίου, εξετάζει την ποιότητα της εργασίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αναδεικνύοντας τις διαφορές στις αμοιβές, στα ωράρια, στην ασφάλεια απασχόλησης και στις ευκαιρίες επαγγελματικής ανάπτυξης.
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα είναι ότι οι εργαζόμενοι δεν βιώνουν με τον ίδιο τρόπο την πρόοδο στην αγορά εργασίας. Ορισμένες επαγγελματικές ομάδες απολαμβάνουν μεγαλύτερη σταθερότητα και καλύτερες αμοιβές, ενώ άλλες παραμένουν περισσότερο εκτεθειμένες στην επισφάλεια.
Γυναίκες και μετανάστες συγκεντρώνονται συχνότερα στις πιο επισφαλείς εργασίες
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον από την οπτική της διαφορετικότητας και της συμπερίληψης παρουσιάζει η κατανομή των εργαζομένων ανά επαγγελματική κατηγορία.
Σύμφωνα με την έκθεση, στα επαγγέλματα που χαρακτηρίζονται από χαμηλότερες αμοιβές και περιορισμένη ασφάλεια απασχόλησης, το 64% των εργαζομένων είναι γυναίκες και το 19% μετανάστες.
Πρόκειται κυρίως για επαγγέλματα καθαριότητας, φροντίδας, υποστήριξης στην εστίαση, εξυπηρέτησης και χειρωνακτικής εργασίας.
Αντίθετα, στην ομάδα των επαγγελμάτων με καλύτερες συνολικά εργασιακές συνθήκες, το ποσοστό των μεταναστών περιορίζεται στο 8%.
Η διαφοροποίηση αυτή αναδεικνύει ένα κρίσιμο ζήτημα: η συμμετοχή στην αγορά εργασίας δεν συνεπάγεται αυτομάτως και ισότιμη πρόσβαση σε ποιοτικές θέσεις απασχόλησης.
Η συγκέντρωση γυναικών και μεταναστών σε συγκεκριμένους επαγγελματικούς κλάδους εγείρει ερωτήματα σχετικά με τα εμπόδια στην επαγγελματική κινητικότητα, την αναγνώριση δεξιοτήτων και τις δυνατότητες εξέλιξης.
Τα στοιχεία δεν αποδεικνύουν από μόνα τους την ύπαρξη διακρίσεων, υπογραμμίζουν όμως την ανάγκη να εξετάζονται οι δομικές ανισότητες που μπορεί να επηρεάζουν διαφορετικές κοινωνικές ομάδες.
Τρεις διαφορετικές πραγματικότητες στην ευρωπαϊκή αγορά εργασίας
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατατάσσει 29 επαγγέλματα σε τρεις ευρύτερες κατηγορίες, με βάση την ποιότητα των συνθηκών απασχόλησης.
1. Επαγγέλματα με καλύτερες συνθήκες εργασίας
Στην πρώτη κατηγορία περιλαμβάνονται μηχανικοί, επαγγελματίες πληροφορικής και επικοινωνιών, εκπαιδευτικοί, υπάλληλοι γραφείου και ορισμένες ειδικότητες τεχνιτών.
Ο διάμεσος μηνιαίος μισθός ανέρχεται σε 2.785 μονάδες αγοραστικής δύναμης (PPS), ενώ η ακούσια προσωρινή απασχόληση περιορίζεται στο 4,6%.
Το 52% των εργαζομένων της κατηγορίας είναι απόφοιτοι τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και το 56% άνδρες.
2. Επαγγέλματα με απαιτητικά και μη τυπικά ωράρια
Η δεύτερη ομάδα περιλαμβάνει επαγγελματίες υγείας, πωλητές, οδηγούς, εργαζόμενους στην ασφάλεια και αγρότες.
Εδώ, περισσότεροι από τους μισούς εργαζομένους (54%) απασχολούνται σε μη τυπικά ωράρια, όπως νυχτερινές βάρδιες, Σαββατοκύριακα ή κυλιόμενα προγράμματα.
Η δυνατότητα ισορροπίας μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής αποκτά ιδιαίτερη σημασία, ειδικά για εργαζόμενους με οικογενειακές ή άλλες υποχρεώσεις φροντίδας.
3. Επαγγέλματα με χαμηλές αμοιβές και μεγαλύτερη επισφάλεια
Η τρίτη κατηγορία περιλαμβάνει επαγγέλματα καθαριότητας, φροντίδας, εστίασης, κατασκευών, μεταφορών και γεωργίας.
Ο διάμεσος μηνιαίος μισθός διαμορφώνεται σε 1.889 PPS, ενώ η ακούσια προσωρινή απασχόληση φτάνει το 13,1%.
Επιπλέον, το 32% των εργαζομένων της συγκεκριμένης κατηγορίας δεν έχει ολοκληρώσει τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.
Η εικόνα αυτή υπογραμμίζει ότι η εκπαιδευτική και κοινωνική αφετηρία συνδέεται με σημαντικές διαφοροποιήσεις στην ποιότητα της εργασίας.
Η Ελλάδα: Περισσότερες θέσεις εργασίας, αλλά πόσο ποιοτικές;
Στην Ελλάδα, η συνολική απασχόληση έχει αυξηθεί κατά περίπου 13% σε σχέση με το 2019, γεγονός που αντιστοιχεί σε περίπου 500.000 επιπλέον θέσεις εργασίας.
Ωστόσο, η αύξηση της απασχόλησης δεν συνοδεύεται απαραίτητα από αντίστοιχη βελτίωση των πραγματικών εισοδημάτων.
Σύμφωνα με τις προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι πραγματικοί μισθοί στην Ελλάδα το 2026 αναμένεται να παραμείνουν κατά 0,1% χαμηλότεροι από τα επίπεδα του 2019.
Παράλληλα, ο κίνδυνος φτώχειας για τους εργαζόμενους στην Ελλάδα έφτασε το 9,7% το 2025, έναντι 8,3% στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η κατάσταση είναι ακόμη δυσκολότερη για όσους εργάζονται με μερική απασχόληση, καθώς το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει το 21,4%.
Ακόμη πιο ενδεικτικό είναι ότι το 38,2% των εργαζομένων μερικής απασχόλησης στην Ελλάδα δηλώνει πως εργάζεται με αυτό το καθεστώς επειδή δεν μπορεί να βρει εργασία πλήρους απασχόλησης. Στην ΕΕ το αντίστοιχο ποσοστό είναι 17,8%.
Τα δεδομένα αυτά αναδεικνύουν τη σημασία της οικονομικής διάστασης της συμπερίληψης: δεν αρκεί να υπάρχουν θέσεις εργασίας, εάν αυτές δεν επιτρέπουν στους ανθρώπους να εξασφαλίζουν αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης.
Η συμπερίληψη συνδέεται και με την οικονομική ασφάλεια
Συχνά, όταν συζητάμε για τη διαφορετικότητα και τη συμπερίληψη στον εργασιακό χώρο, επικεντρωνόμαστε στην εκπροσώπηση διαφορετικών κοινωνικών ομάδων.
Η ουσιαστική συμπερίληψη, όμως, απαιτεί μια ευρύτερη προσέγγιση.
Ένας εργασιακός χώρος δεν μπορεί να θεωρείται πραγματικά συμπεριληπτικός μόνο επειδή απασχολεί ανθρώπους διαφορετικών φύλων, εθνικοτήτων ή κοινωνικών καταβολών.
Χρειάζεται επίσης να διασφαλίζει ότι όλοι οι εργαζόμενοι έχουν πρόσβαση σε δίκαιες αποδοχές, ασφαλείς συνθήκες, ευκαιρίες κατάρτισης και επαγγελματικής εξέλιξης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η αναγνώριση των διαφορετικών αναγκών των εργαζομένων, όπως οι υποχρεώσεις φροντίδας, η αναπηρία ή η ανάγκη για ευέλικτες εργασιακές ρυθμίσεις.
Αυτές οι διαστάσεις δεν εξετάζονται όλες ξεχωριστά στα στοιχεία της συγκεκριμένης έκθεσης, αποτελούν όμως ουσιαστικά πεδία μιας ολοκληρωμένης πολιτικής συμπερίληψης.
Η εργασία φροντίδας και οι αόρατες ανισότητες
Ένα ακόμη σημαντικό ζήτημα είναι η θέση των επαγγελμάτων φροντίδας στην ευρωπαϊκή αγορά εργασίας.
Παρότι η φροντίδα αποτελεί βασικό πυλώνα της κοινωνικής συνοχής, πολλές σχετικές ειδικότητες εντάσσονται στις κατηγορίες με χαμηλότερες αμοιβές και αυξημένη εργασιακή ανασφάλεια.
Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν συνδέεται με την υψηλή παρουσία γυναικών σε χαμηλόμισθα επαγγέλματα.
Η αναγνώριση της κοινωνικής και οικονομικής αξίας της φροντίδας, η ενίσχυση των εργασιακών δικαιωμάτων και η δημιουργία προοπτικών επαγγελματικής εξέλιξης μπορούν να συμβάλουν στη μείωση των ανισοτήτων.
Τι μπορούν να κάνουν οι επιχειρήσεις για πιο συμπεριληπτικούς χώρους εργασίας;
Τα ευρήματα της έκθεσης προσφέρουν μια αφορμή για επανεξέταση των πολιτικών διαφορετικότητας, ισότητας και συμπερίληψης.
Οι επιχειρήσεις μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά μέσα από:
- Διαφάνεια στις αμοιβές, ώστε να εντοπίζονται και να αντιμετωπίζονται αδικαιολόγητες μισθολογικές διαφορές.
- Ισότιμη πρόσβαση στην κατάρτιση και την εξέλιξη, ιδιαίτερα για εργαζόμενους που αντιμετωπίζουν κοινωνικά ή οικονομικά εμπόδια.
- Συμπεριληπτικές διαδικασίες προσλήψεων, με αντικειμενικά κριτήρια και περιορισμό των προκαταλήψεων.
- Ευέλικτες και δίκαιες εργασιακές ρυθμίσεις, που λαμβάνουν υπόψη διαφορετικές προσωπικές και οικογενειακές ανάγκες.
- Ουσιαστική συμμετοχή των εργαζομένων στις αποφάσεις, με σεβασμό στη συλλογική εκπροσώπηση και στα εργασιακά δικαιώματα.
- Αξιολόγηση των συνθηκών εργασίας ανά κοινωνική ομάδα, με σεβασμό στην προστασία των προσωπικών δεδομένων.
Από την εκπροσώπηση στην πραγματική ισότητα
Η νέα ευρωπαϊκή έκθεση υπενθυμίζει ότι η πρόοδος στην απασχόληση δεν κατανέμεται πάντοτε ισότιμα.
Πίσω από τους συνολικούς δείκτες βρίσκονται διαφορετικές εργασιακές εμπειρίες: άνθρωποι με σταθερές και καλά αμειβόμενες θέσεις, αλλά και εργαζόμενοι που αντιμετωπίζουν οικονομική αβεβαιότητα, περιορισμένες προοπτικές και δυσκολίες στην καθημερινότητά τους.
Για την Ελλάδα, όπου οι πραγματικοί μισθοί εξακολουθούν να πιέζονται και η εργασιακή επισφάλεια παραμένει σημαντική πρόκληση, η συζήτηση για την ποιότητα της εργασίας είναι άμεσα συνδεδεμένη με την κοινωνική δικαιοσύνη.
Η διαφορετικότητα αφορά το ποιοι έχουν θέση στην αγορά εργασίας. Η συμπερίληψη αφορά το κατά πόσο όλοι αυτοί οι άνθρωποι έχουν πραγματικά ίσες ευκαιρίες να εργαστούν, να εξελιχθούν και να ζήσουν με αξιοπρέπεια.
Και αυτή είναι μια διάσταση που δεν πρέπει να απουσιάζει από καμία συζήτηση για το μέλλον της εργασίας.
