Μια πρωτοφανής κρίση στην ακαδημαϊκή αυτονομία και στη διδασκαλία των ανθρωπιστικών σπουδών έχει πυροδοτήσει έντονες αντιδράσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες, αναδεικνύοντας τη σύγκρουση ανάμεσα σε νέες πολιτικές περιορισμών και στο παραδοσιακό περιεχόμενο της φιλοσοφικής εκπαίδευσης. Το επίκεντρο είναι η περίπτωση του καθηγητή φιλοσοφίας Martin Peterson στο Texas A&M University, ο οποίος δημοσιοποίησε πρόσφατα τα emails που έλαβε από τη διοίκηση — emails που ζητούν να «αφαιρεθούν» συγκεκριμένα θέματα από το μάθημά του Contemporary Moral Issues.
Τι συνέβη;
Τον Δεκέμβριο του 2025 η διοίκηση του πανεπιστημίου ενημέρωσε τον Peterson ότι, σύμφωνα με μια νέα πολιτική του Συμβουλίου Καθολικών (Board of Regents) της Texas A&M, πρέπει να αφαιρέσει από το πρόγραμμα του μαθήματος:
- ενότητες που αφορούν ιδεολογίες φυλής και φύλου (race & gender ideology),
- αλλά και διαβάσματα από τον Πλάτωνα που ενδέχεται να περιέχουν τέτοια στοιχεία.
Οι συγκεκριμένοι πλατωνικοί απόσπασμα που κρίθηκαν «προβληματικοί» περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, αποσπάσματα από τον Συμπόσιο — όπως ο μύθος του Αριστοφάνη για τους «διασπασμένους» ανθρώπους και η περιβόητη «κλίμακα της αγάπης» της Διοτίμας — τα οποία περιέχουν συζητήσεις για την αγάπη μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου και την ανθρώπινη σεξουαλικότητα.
Η διοίκηση έδωσε στον Peterson δύο επιλογές:
να αφαιρέσει το επίμαχο περιεχόμενο (συμπεριλαμβανομένων των πλατωνικών κειμένων), ή να μετακινηθεί σε άλλο μάθημα που δεν εμπίπτει στους ίδιους περιορισμούς.
Η αντίδραση του Peterson και η ακαδημαϊκή ελευθερία
Ο Peterson απάντησε ότι το μάθημά του δεν προωθεί καμία ιδεολογία, αλλά στοχεύει στο να διδάξει στους φοιτητές πώς να αναλύουν και να δομούν επιχειρήματα στα σύγχρονα ηθικά ζητήματα. Επίσης υποστήριξε ότι η προσπάθεια να περιοριστούν αυτά τα θέματα παραβιάζει την Πρώτη Τροπολογία του Συντάγματος των ΗΠΑ, η οποία προστατεύει την ελευθερία της έκφρασης και αποτελεί «ειδική ανησυχία» όταν πρόκειται για ακαδημαϊκό περιεχόμενο.
Σε μια εποχή όπου οι πανεπιστημιακές σχολές αντιμετωπίζουν αυξημένη πολιτική πίεση, η εν λόγω υπόθεση έχει καταστεί σημείο αναφοράς για την προστασία της ακαδημαϊκής ελευθερίας — ειδικά όταν αφορά την υπενθύμιση ότι σημαντικά έργα της δυτικής φιλοσοφικής παράδοσης, όπως αυτά του Πλάτωνα, αποτελούν βασικό μέρος της εκπαίδευσης σε θέματα ηθικής, φύλου και σεξουαλικότητας.
Πλάτων και η διαφορετικότητα στην εκπαίδευση
Αναλογιζόμενοι την ίδια την ιστορία της φιλοσοφίας, η υπόθεση αποκτά ιδιαίτερο συμβολισμό: ο Πλάτωνας, ο ιδρυτής της Ακαδημίας στην αρχαία Αθήνα — ένα από τα πρώτα «πανεπιστήμια» στην ιστορία — περιλαμβάνεται τώρα στο επίκεντρο της σύγχρονης διαμάχης για το τι πρέπει ή δεν πρέπει να διδάσκεται σε ένα πανεπιστήμιο.
Στο Συμπόσιο, ο Πλάτωνας μέσω των διαλόγων του εξερευνά την ποικιλία της ανθρώπινης εμπειρίας και τους τρόπους με τους οποίους οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται την αγάπη και την επιθυμία — θέματα που σήμερα συνδέονται άρρηκτα με τη συζήτηση γύρω από την έννοια του φύλου, της σεξουαλικότητας και των ταυτοτήτων. Παράλληλα, η συζήτηση αυτή αποτελεί σημαντικό υπόβαθρο για όποιον στοχεύει να κατανοήσει πώς η διαφορετικότητα και η συμπερίληψη εντάσσονται στην ηθική και πολιτική φιλοσοφία.
Αντί να «προωθεί ιδεολογία», ο διάλογος του Πλάτωνα αναδεικνύει την ανάγκη συστηματικής και κριτικής εξέτασης ανθρώπινων εμπειριών και αξιών — κάτι που ακριβώς επιχειρούν να διδάξουν τα σύγχρονα μαθήματα ηθικής και φιλοσοφίας.
Πρόσθετες αντιδράσεις και ευρύτερο πλαίσιο
Η υπόθεση αυτή δεν είναι μεμονωμένη — αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου κύματος πολιτικών που επιχειρούν να περιορίσουν τη διδασκαλία θεμάτων φυλής, φύλου και σεξουαλικότητας σε δημόσια πανεπιστήμια, με κόστος την ακαδημαϊκή αυτονομία και το δικαίωμα ελεύθερης σκέψης των φοιτητών και καθηγητών. Ορισμένες εκτιμήσεις δείχνουν ότι δεκάδες μαθήματα ενδέχεται να επηρεαστούν από την ίδια πολιτική, καθώς οι οδηγοί εφαρμογής και οι πολιτικές αναθεωρήσεις εξαπλώνονται κατά τα τελευταία ακαδημαϊκά τρίμηνα.
Ορισμένες οργανώσεις υπέρ της ελευθερίας της έκφρασης, όπως η Foundation for Individual Rights and Expression (FIRE), έχουν χαρακτηρίσει αυτή την προσπάθεια ως «παραβίαση της ακαδημαϊκής ελευθερίας» και σημαντική απειλή για το μέλλον των ανθρωπιστικών σπουδών.
