Μέσα από τα απομνημονεύματά του «Look at Me», ο διάσημος ηθοποιός επιχειρεί να απαντήσει στις καταγγελίες για σεξουαλική ανάρμοστη συμπεριφορά, συγκρίνοντας το κλίμα του #MeToo με την εποχή του Μακαρθισμού. Πού τελειώνει η αυτοκριτική και πού αρχίζει η προσπάθεια αποκατάστασης της δημόσιας εικόνας;
Ένα νέο βιβλίο μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία για αναστοχασμό, αυτοκριτική και προσωπική εξομολόγηση. Μπορεί όμως να λειτουργήσει και ως μέσο επαναπροσδιορισμού μιας δημόσιας εικόνας που έχει πληγεί από σοβαρές καταγγελίες.
Αυτό το ερώτημα επανέρχεται στο προσκήνιο με την κυκλοφορία του «Look at Me», του νέου βιβλίου του Ντάστιν Χόφμαν, στο οποίο ο βραβευμένος με δύο Όσκαρ ηθοποιός επιχειρεί να δώσει τη δική του εκδοχή για όσα έχουν ειπωθεί εις βάρος του.
Το 2017, στο αποκορύφωμα του κινήματος #MeToo, έξι γυναίκες διατύπωσαν δημόσια καταγγελίες για περιστατικά σεξουαλικής παρενόχλησης ή άλλης σεξουαλικής ανάρμοστης συμπεριφοράς. Ο Χόφμαν αρνήθηκε τις σοβαρότερες κατηγορίες, ενώ δεν ασκήθηκαν σε βάρος του ποινικές διώξεις ή αγωγές για τις συγκεκριμένες υποθέσεις, σύμφωνα με τα δημοσιευμένα στοιχεία.
Σχεδόν μία δεκαετία αργότερα, ο ηθοποιός επιστρέφει στο θέμα, όχι μέσα από μια αναλυτική απάντηση σε καθεμία από τις καταγγελίες, αλλά μέσα από μια ευρύτερη αφήγηση για τον χαρακτήρα του, το χιούμορ του και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόταν τις σχέσεις του με τις γυναίκες.
Παραδοχή αμηχανίας, αλλά όχι ανάληψη ευθύνης για τις καταγγελίες
Στο βιβλίο του, ο Χόφμαν παραδέχεται ότι ενδέχεται στο παρελθόν να έκανε γυναίκες να αισθανθούν άβολα. Υποστηρίζει, ωστόσο, ότι η αμηχανία αποτελεί υποκειμενική εμπειρία και ότι μια συμπεριφορά που κάποιος θεωρεί προσβλητική μπορεί να εκληφθεί διαφορετικά από κάποιον άλλον.
Αναφέρεται επίσης στο προκλητικό του χιούμορ και στην τάση του να φλερτάρει, αναγνωρίζοντας ότι χρειάστηκε χρόνια για να καταλάβει πως συμπεριφορές που ο ίδιος θεωρούσε αθώες μπορούσαν να ξεπερνούν τα προσωπικά όρια άλλων ανθρώπων.
Εδώ βρίσκεται και το πιο κρίσιμο σημείο της αφήγησής του: ο ηθοποιός αναγνωρίζει ότι μπορεί να μην αντιλαμβανόταν πάντοτε πώς ένιωθαν οι γύρω του, αλλά ταυτόχρονα επιμένει ότι δεν άσκησε σεξουαλικό εξαναγκασμό.
Η διάκριση αυτή έχει σημασία. Η αναγνώριση μιας πιθανής έλλειψης ενσυναίσθησης δεν ισοδυναμεί με παραδοχή των καταγγελλόμενων πράξεων. Από την άλλη, δεν αρκεί από μόνη της για να απαντήσει στα συγκεκριμένα ερωτήματα που έχουν θέσει οι γυναίκες που τον κατήγγειλαν.
Το #MeToo ως «κυνήγι μαγισσών»;
Ιδιαίτερη συζήτηση προκαλεί η επιλογή του Χόφμαν να συγκρίνει το κλίμα που διαμορφώθηκε μετά τις καταγγελίες με την εποχή του Μακαρθισμού, όταν άνθρωποι του Χόλιγουντ βρέθηκαν αντιμέτωποι με αποκλεισμούς και διώξεις λόγω πραγματικών ή υποτιθέμενων πολιτικών πεποιθήσεων.
Ο ηθοποιός υποστηρίζει ότι η ζωή του άλλαξε δραματικά και ότι αισθάνθηκε πως δεν του δόθηκε η δυνατότητα να υπερασπιστεί αποτελεσματικά τον εαυτό του.
Η υπεράσπιση του τεκμηρίου αθωότητας αποτελεί αναμφισβήτητα θεμελιώδη αρχή. Ωστόσο, η εξίσωση του #MeToo με ένα γενικευμένο «κυνήγι μαγισσών» κινδυνεύει να επισκιάσει τον λόγο για τον οποίο γεννήθηκε το κίνημα: την ανάγκη να ακουστούν άνθρωποι που για χρόνια δυσκολεύονταν να μιλήσουν για παρενόχληση, κακοποίηση και κατάχρηση εξουσίας.
Το #MeToo ανέδειξε ότι η επαγγελματική ιεραρχία, η φήμη και η επιρροή μπορούν να δημιουργήσουν συνθήκες στις οποίες η καταγγελία μιας ανάρμοστης συμπεριφοράς έχει σοβαρό προσωπικό και επαγγελματικό κόστος.
Ένα βιβλίο αυτοκριτικής ή μια προσπάθεια διαχείρισης της δημόσιας εικόνας;
Το «Look at Me» δημιουργεί αναπόφευκτα το ερώτημα κατά πόσο ο Χόφμαν επιχειρεί μια ουσιαστική αυτοκριτική ή επιδιώκει να επαναφέρει στο προσκήνιο μια ευνοϊκότερη εικόνα του εαυτού του.
Η έμφαση στις προθέσεις του, στο προσωπικό του χιούμορ και στην πεποίθησή του ότι δεν ήθελε να βλάψει κανέναν μπορεί να ερμηνευθεί ως προσπάθεια να μετατοπιστεί η συζήτηση από την εμπειρία των γυναικών στη δική του οπτική.
Όμως η πρόθεση ενός ανθρώπου και ο αντίκτυπος της συμπεριφοράς του δεν ταυτίζονται πάντοτε. Μια συμπεριφορά μπορεί να βιώνεται ως παρενοχλητική ή προσβλητική ακόμη και όταν εκείνος που την εκδηλώνει ισχυρίζεται ότι δεν είχε τέτοιο σκοπό.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι καταγγελίες πρέπει να θεωρούνται αυτομάτως αποδεδειγμένες. Σημαίνει, όμως, ότι η δημόσια συζήτηση δεν μπορεί να εξαντλείται αποκλειστικά στην αυτοπεριγραφή του καταγγελλόμενου.
Η συμπερίληψη προϋποθέτει σεβασμό στα όρια και στις φωνές όλων
Η υπόθεση Χόφμαν υπενθυμίζει ότι η διαφορετικότητα και η συμπερίληψη δεν περιορίζονται στην εκπροσώπηση διαφορετικών ανθρώπων. Αφορούν και τη δημιουργία περιβαλλόντων στα οποία όλοι μπορούν να εργάζονται, να εκφράζονται και να θέτουν όρια χωρίς φόβο ή πίεση.
Ιδιαίτερα σε χώρους με έντονες σχέσεις εξουσίας, όπως η κινηματογραφική βιομηχανία, η αναγνώριση των προσωπικών ορίων, η συναίνεση και η λογοδοσία αποτελούν βασικές προϋποθέσεις μιας ασφαλούς και συμπεριληπτικής επαγγελματικής κουλτούρας.
Ο Ντάστιν Χόφμαν έχει κάθε δικαίωμα να παρουσιάσει τη δική του πλευρά και να αμφισβητήσει τις κατηγορίες που θεωρεί αναληθείς. Το νέο του βιβλίο, ωστόσο, δεν μπορεί από μόνο του να κλείσει τη δημόσια συζήτηση γύρω από αυτές.
Γιατί η πραγματική αλλαγή δεν προκύπτει μόνο από το δικαίωμα κάποιου να αφηγηθεί τη δική του ιστορία. Προϋποθέτει και την προθυμία να ακουστούν, με την ίδια σοβαρότητα, οι ιστορίες εκείνων που υποστηρίζουν ότι έχουν πληγωθεί.
