Το βιβλίο του Russell A. Barkley «Πάρε τη ΔΕΠΥ στα χέρια σου», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Διόπτρα, θεωρείται διεθνώς ένας από τους πιο τεκμηριωμένους οδηγούς για γονείς παιδιών με ΔΕΠΥ.
Στις σελίδες του, ο Barkley δεν περιορίζεται σε πρακτικές συμβουλές. Παρουσιάζει την επιστημονική βάση της διαταραχής και επιχειρεί να αποκαταστήσει μια μεγάλη παρεξήγηση: ότι η ΔΕΠΥ δεν είναι θέμα κακής ανατροφής ή «χαρακτήρα», αλλά μια υπαρκτή νευροαναπτυξιακή διαφοροποίηση.
Είναι η ΔΕΠΥ υπαρκτή διαταραχή;
Σύμφωνα με τον Barkley, όπως αναλύεται εκτενώς στο βιβλίο, χιλιάδες επιστημονικές μελέτες έχουν αποδείξει ότι η ΔΕΠΥ εμφανίζεται νωρίς στη ζωή του παιδιού και διαφοροποιεί με σαφή τρόπο τη λειτουργία του εγκεφάλου του σε σχέση με τα τυπικά αναπτυσσόμενα παιδιά.
Ο ίδιος εξηγεί ότι τα βασικά χαρακτηριστικά σχετίζονται με δυσκολίες:
- στον έλεγχο των παρορμήσεων,
- στην αυτορρύθμιση,
- στη διαχείριση του χρόνου,
- στην εκτελεστική λειτουργία.
Μάλιστα, περιγράφει εύστοχα τη ΔΕΠΥ ως μια μορφή «μυωπίας στον χρόνο» — τα παιδιά δυσκολεύονται να συνδέσουν τη συμπεριφορά τους με μελλοντικές συνέπειες ή ανταμοιβές.
Ποια είναι τα αίτια, σύμφωνα με το βιβλίο;
Στο «Πάρε τη ΔΕΠΥ στα χέρια σου», ο Barkley παρουσιάζει τα ερευνητικά δεδομένα που δείχνουν ισχυρή γενετική συμβολή στη διαταραχή και μικρότερη, αλλά υπαρκτή, επίδραση περιβαλλοντικών παραγόντων.
Αναφέρει ότι:
- Υπάρχει καθυστερημένη ωρίμανση σε συγκεκριμένες εγκεφαλικές περιοχές.
- Παρατηρείται διαφοροποιημένη συνδεσιμότητα σε δίκτυα που σχετίζονται με τον αυτοέλεγχο.
- Σε μικρότερο ποσοστό, η ΔΕΠΥ μπορεί να συνδέεται με επίκτητες βλάβες στον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο.
Η προσέγγισή του απομακρύνει το βάρος από την ενοχοποίηση των γονέων και μετατοπίζει τη συζήτηση στην κατανόηση.
Η ΔΕΠΥ δεν «θεραπεύεται» — διαχειρίζεται
Ένα από τα βασικά μηνύματα του βιβλίου είναι ότι η ΔΕΠΥ δεν εξαφανίζεται, αλλά μπορεί να διαχειριστεί αποτελεσματικά με σταθερότητα και δομή.
Ο Barkley προτείνει ένα πρόγραμμα 8 βημάτων για παιδιά 2–12 ετών, το οποίο περιγράφεται αναλυτικά στο βιβλίο και εστιάζει κυρίως στην αλλαγή της στάσης του γονέα.
Τα τρία βασικά «εργαλεία» που τονίζει είναι:
- Αμεσότητα στις συνέπειες
- Συχνή θετική ανατροφοδότηση
- Συνέπεια και σταθερότητα στους κανόνες
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει:
- Εκπαίδευση στη θετική προσοχή.
- Χρήση της προσοχής ως ενίσχυση συνεργασίας.
- Σαφείς και σύντομες εντολές.
- Εκμάθηση ορίων (π.χ. μη διακοπή).
- Σύστημα επιβράβευσης με πόντους.
- Ορθή εφαρμογή time-out.
- Επέκταση των συνεπειών σε πιο σύνθετες συμπεριφορές.
- Προετοιμασία για δημόσιους χώρους.
Όπως επισημαίνει, το πιο κρίσιμο στοιχείο επιτυχίας είναι η σταθερότητα.
Ένα βιβλίο που συνομιλεί με τη συμπερίληψη
Αν και το βιβλίο γράφτηκε ως πρακτικός οδηγός για γονείς, η φιλοσοφία του ευθυγραμμίζεται με τη σύγχρονη οπτική της νευροδιαφορετικότητας:
Η δυσκολία δεν βρίσκεται στο παιδί μόνο — βρίσκεται και στην αναντιστοιχία ανάμεσα στις ανάγκες του και στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος.
Ο Barkley καλεί τους γονείς:
- να αλλάξουν τον τρόπο που βλέπουν τη συμπεριφορά,
- να επενδύσουν στη δομή αντί στην τιμωρία,
- να δώσουν έμφαση στη ρύθμιση αντί στην επίπληξη.
Σε ένα site που αφορά τη διαφορετικότητα, το μήνυμα του βιβλίου αποκτά ιδιαίτερη σημασία:
Η γνώση μειώνει το στίγμα. Η κατανόηση ενισχύει τη συμπερίληψη. Και η σταθερή, υποστηρικτική στάση μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά την καθημερινότητα ενός παιδιού με ΔΕΠΥ — όχι για να γίνει «όπως τα άλλα», αλλά για να αναπτυχθεί με βάση τις δικές του δυνατότητες.
