Γράφει η Άννα Κωνσταντινίδη Απέργη, Special Advisor – Diversity Charter Greece
Η βία μεταξύ ανήλικων παιδιών δεν αποτελεί φαινόμενο των ημερών μας. Πάντα υπήρχε. Αυτό που διαφοροποιεί τη σημερινή συγκυρία δεν είναι η ύπαρξη της, αλλά η αύξηση και η ένταση της βίας, καθώς και το γεγονός ότι πλέον αυτή καταγράφεται, αναπαράγεται και διαχέεται μαζικά μέσω του διαδικτύου και των μέσων μαζικής ενημέρωσης.
Και εδώ τίθεται το κρίσιμο ερώτημα, τι είναι αυτό που μας τρομάζει περισσότερο; Τα ίδια τα περιστατικά ή η εικόνα τους; Και μήπως τελικά η εικόνα, η δημόσια προβολή και η αναπαραγωγή της, λειτουργεί ως καταλύτης, ως κίνητρο, ακόμη και ως «ανταμοιβή" για την άσκηση βίας;
Μήπως τελικά δεν πρόκειται απλώς για βία, αλλά για μία βία που επιτελείται μπροστά στην κάμερα, για να καταγραφεί, να προβληθεί και να γίνει viral; Μήπως τελικά πρόκειται για μια νέα μορφή κοινωνικής επιβολής, όπου η ταπείνωση κάποιου ατόμου (συνήθως του αδύναμου ή ευάλωτου) μετατρέπεται σε θέαμα και «νόμισμα" κοινωνικής αναγνώρισης;
Η βία στα ανήλικα δεν εμφανίζεται ξαφνικά. Είναι μια σκάλα. Στο πρώτο σκαλοπάτι βρίσκεται η απομόνωση, όπου το παιδί που «δεν ταιριάζει" ή «δεν μοιάζει" με τα υπόλοιπα, μένει έξω από την ομάδα. Ακολουθούν ο χλευασμός, η λεκτική βία, η ψυχολογική κακοποίηση. Και ανεβαίνοντας, φτάνουμε στη σωματική βία.
Διαβάστε επίσης: Ο χειμώνας δεν είναι ίδιος για όλα τα άτομα
Τα πρώτα σκαλοπάτια είναι εξίσου επικίνδυνα με το τελευταίο. Εκεί ακριβώς είναι που γεννιέται η κανονικοποίηση της βίας. Όταν ένα παιδί, ερωτώμενο γιατί χλευάζει ένα άλλο, απαντά «έλα μωρέ, χαβαλέ κάναμε", αυτός ο «χαβαλές" δεν είναι αθώος. Είναι η στιγμή που η βία μεταμφιέζεται σε «αστείο" και παύει να αναγνωρίζεται πλέον ως πρόβλημα.
Η αύξηση της βίας μεταξύ ανηλίκων δεν μπορεί να αποσπαστεί από το ευρύτερο κοινωνικό και πολιτικό περιβάλλον. Τα παιδιά δεν ζουν σε κενό. Είναι καθρέφτης της κοινωνίας.
Όταν ένα παιδί μεγαλώνει βλέποντας οργανωμένα ραντεβού θανάτου εντός και εκτός γηπέδων, ανάπηρους συνανθρώπους μας να δολοφονούνται, δημόσιους αξιωματούχους και δημάρχους να χτυπούν πολίτες, πολιτικά πρόσωπα να εκφράζουν ρατσιστικό και μισαλλόδοξο λόγο, ιεράρχες να υποκινούν μίσος μέσα από τους άμβωνες, τραγούδια, εκπομπές και δημόσιο λόγο που υμνούν τον σεξισμό, την ξενοφοβία, τον ρατσισμό, την ομοφοβία και την τρανσφοβία, όλα αυτά εγγράφονται στο υποσυνείδητό του ως ενδοβολές. Ως φυσιολογικές συμπεριφορές και αποδεκτές μορφές ισχύος.
Παράλληλα, η οικογένεια βρίσκεται σε διαρκή πίεση, οικονομική ανασφάλεια, εξάντληση, απουσία χρόνου και συναισθηματικής παρουσίας. Το σχολείο, υποστελεχωμένο και χωρίς επαρκείς ψυχολόγους, συχνά αδυνατεί να λειτουργήσει προληπτικά και περιορίζεται στην καταγραφή των περιστατικών. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ενισχύουν μια κουλτούρα επιβολής, διασυρμού και άμεσης «δικαίωσης" μέσω της προβολής.
Σε επίπεδο θεσμικού πλαισίου, η ελληνική έννομη τάξη αναγνωρίζει μεν την προστασία του παιδιού (βλ. Σύνταγμα, Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, σχετική νομοθεσία όπως ο Ν.5029/2023), ωστόσο η εφαρμογή παραμένει αποσπασματική και τιμωρητική, αντί προληπτική και παιδαγωγική. Η έμφαση δίνεται εκ των υστέρων στη διαχείριση του περιστατικού και όχι στη δημιουργία ενός πλέγματος πρόληψης, υποστήριξης και έγκαιρης παρέμβασης.
Η λύση στο πρόβλημα της βίας δεν βρίσκεται στην καταστολή, αλλά στην εκπαίδευση. Εκπαίδευση γονέων, παιδιών, εκπαιδευτικών, αλλά και όλων όσων εργάζονται με παιδιά όπως, αθλητικούς και πολιτιστικούς συλλόγους, κατασκηνώσεις, δομές δημιουργικής απασχόλησης κλπ.
Όχι όμως αποσπασματική εκπαίδευση τύπου «ημερίδας" ή «δράσης ευαισθητοποίησης" για να βγει η υποχρέωση, αλλά συνεχής, ουσιαστική, βιωματική εκπαίδευση, με εργαστήρια ενσυναίσθησης, διαχείρισης συγκρούσεων, αποδόμησης στερεοτύπων και καλλιέργειας δημοκρατικής κουλτούρας.
Η βία στα παιδιά δεν είναι ατομική αποτυχία, αλλά συλλογική και αν δεν αντιμετωπιστεί πολιτικά, θεσμικά και παιδαγωγικά, θα συνεχίσει να επιστρέφει κάθε φορά πιο σκληρή, πιο κυνική, πιο «κανονική".
